Türkiye'de Uluslararası İşletmeler için Hukuk Hizmetleri: Pratik Bir Kılavuz
Giriş
Uluslararası işletmeler Türkiye pazarına birçok farklı şekilde girebilir.
Yabancı bir şirket:
- Türkiye'de bir bağlı ortaklık kurabilir;
- bir şube tescil ettirebilir;
- bir irtibat ofisi açabilir;
- bir distribütör atayabilir;
- ticari acente aracılığıyla çalışabilir;
- mal veya hizmetleri doğrudan satabilir;
- yerel veya yabancı personel istihdam edebilir;
- yazılım veya fikri mülkiyet lisanslayabilir;
- iş yeri kiralayabilir;
- dijital hizmetler sunabilir;
- bir Türk şirketini satın alabilir;
- bir ortak girişime katılabilir.
Her bir yöntem farklı hukuki sonuçlar doğurur.
Yalnızca ürünlerini Türkiye'deki bir distribütöre ihraç eden bir şirketin ihtiyaç duyduğu hukuki yapı, Türkiye'de personel çalıştıran ve ofisleri bulunan çok uluslu bir grubun ihtiyaç duyduğu yapıdan farklı olabilir.
Benzer şekilde, Türk müşterilerin bilgilerini işleyen bir teknoloji şirketi, makine ithal eden veya Türkiye'de yerel bir fabrika işleten bir üreticiden farklı hukuki yükümlülüklerle karşılaşabilir.
Bu nedenle uluslararası işletmeler yalnızca pazara nasıl gireceklerini değil, Türk hukukunun aşağıdaki alanları nasıl etkileyebileceğini de değerlendirmelidir:
- sözleşmeler;
- şirket yetkileri;
- istihdam;
- çalışma izinleri;
- ruhsat ve lisanslar;
- ürün uygunluğu;
- kişisel veriler;
- fikri mülkiyet;
- ödemeler;
- borç tahsili;
- ticari uyuşmazlıklar.
Türkiye'nin yatırım sistemi genel olarak uluslararası yatırımcıların yerli yatırımcılarla aynı geniş şirketler hukuku çerçevesinde şirket kurmasına izin verir. Bununla birlikte, düzenlemeye tabi faaliyetler ve belirli sektörler ek gerekliliklere tabi olabilir.
Bu rehber, Türk hukuk danışmanlarının uluslararası işletmelere faaliyetlerinin tamamı boyunca nasıl destek sağlayabileceğini açıklamaktadır.
Kısa Cevap
Türkiye'de faaliyet gösteren veya Türkiye ile ticaret yapan uluslararası işletmeler aşağıdaki konularda hukuki desteğe ihtiyaç duyabilir:
- pazara giriş modelinin seçilmesi;
- şirket, şube veya irtibat ofisi kurulması;
- distribütörlük, acentelik ve hizmet sözleşmelerinin hazırlanması;
- imza yetkisinin incelenmesi;
- iş sözleşmeleri ve iş yeri konuları;
- yabancı personel için çalışma izinleri;
- düzenleyici ve sektörel lisanslar;
- ithalat, ihracat ve ürün uygunluğu konuları;
- veri koruma ve uluslararası veri transferleri;
- ticari markalar, yazılım ve teknoloji sözleşmeleri;
- kurumsal yönetim;
- borç tahsili;
- dava, arabuluculuk ve tahkim;
- sürekli hukuki uyum.
Yabancı şirketler uzun vadeli sözleşmeler imzalamadan, yerel ticari ortaklar atamadan, personel istihdam etmeden, hassas bilgileri aktarmadan veya düzenlemeye tabi faaliyetlere başlamadan önce Türk hukukundan danışmanlık almalıdır.
Yabancı personelin Türkiye'de çalışmaya başlamadan önce, yürürlükteki kurallar ve istisnalar saklı kalmak kaydıyla, genellikle geçerli bir çalışma iznine veya çalışma izni muafiyetine sahip olması gerekir.
Uluslararası İşletmeler İçin Hukuki Hizmetlere Genel Bakış
| İş İhtiyacı | Yaygın Hukuki Hizmet |
|---|---|
| Pazara giriş | Yapı ve düzenleyici analiz |
| Yerel kuruluş | Şirket, şube veya irtibat ofisi kurulumu |
| Satış | Distribütörlük, acentelik ve müşteri sözleşmeleri |
| Tedarikçiler | Tedarik, üretim ve satın alma sözleşmeleri |
| Çalışanlar | Sözleşmeler, politikalar ve fesih danışmanlığı |
| Yabancı yöneticiler | Çalışma izni planlaması |
| Teknoloji | Yazılım, lisanslama ve fikri mülkiyet koruması |
| Müşteri verileri | KVKK ve sınır ötesi veri transferi incelemesi |
| İthalat | Ürün ve gümrük mevzuatına uyum koordinasyonu |
| Kurumsal yönetim | İmza yetkileri, kararlar ve raporlama |
| Ödenmemiş faturalar | Borç tahsili ve icra |
| Uyuşmazlıklar | Müzakere, arabuluculuk, tahkim veya dava |
Uluslararası İşletme Nedir?
Bu rehber kapsamında uluslararası işletme aşağıdakileri içerebilir:
- Türkiye'de bağlı ortaklığı bulunan yabancı şirket;
- Türkiye'de faaliyet gösteren çok uluslu grup;
- Türk müşterilerle ticaret yapan yabancı şirket;
- Türkiye'deki bir distribütöre satış yapan ihracatçı;
- uluslararası teknoloji veya dijital hizmet sağlayıcısı;
- Türkiye'de personel çalıştıran yabancı işveren;
- bir Türk ortağa marka veya teknoloji lisansı veren işletme;
- Türkiye'den mal veya hizmet satın alan yabancı şirket;
- uluslararası ortak girişim.
Türkiye ile hukuki bağlantı oluşturmak için işletmenin mutlaka bir Türk şirketine sahip olması gerekmez.
Hukuki yükümlülükler aşağıdaki yollarla ortaya çıkabilir:
- sözleşmeler;
- çalışanlar;
- müşteriler;
- yerel acenteler;
- sürekli yerel ticari faaliyetler;
- taşınmazlar;
- düzenlemeye tabi ürünler;
- kişisel veri işleme;
- dava veya icra işlemleri.
Yabancı Yatırımcı ve Uluslararası İşletme
Bu terimler birbiriyle örtüşse de aynı anlama gelmez.
| Yabancı Yatırımcı | Uluslararası İşletme |
|---|---|
| Sermaye yatırmaya odaklanır | Ticari faaliyetlere odaklanır |
| Hisse, varlık veya taşınmaz satın alabilir | Satış yapabilir, personel çalıştırabilir, dağıtım veya sözleşme faaliyetleri yürütebilir |
| Genellikle mülkiyet ve çıkışla ilgilenir | Genellikle sürekli uyum yükümlülükleriyle ilgilenir |
| Durum tespiti ve yatırım belgelerine ihtiyaç duyar | Operasyonel sözleşmelere ve politikalara ihtiyaç duyar |
| Günlük işletmeyi yönetmeyebilir | Genellikle sürekli ticari faaliyette bulunur |
Bir yabancı yatırımcı, yatırımını tamamladıktan sonra uluslararası bir işletmeye dönüşebilir.
Uluslararası Şirketlerin Türk Hukuki Desteğine İhtiyaç Duymasının Nedenleri
Uluslararası şirketler genellikle yerel faaliyetlerinde kendi küresel standartlarını uygular.
Ancak grup politikaları veya yabancı hukuka göre hazırlanmış sözleşmeler Türk hukukunun gerekliliklerini her zaman tam olarak karşılamayabilir.
Olası sorunlar şunları içerebilir:
- küresel istihdam şablonlarının zorunlu yerel kurallarla çelişmesi;
- yabancı sözleşmelerin Türkiye'de uygun icra hükümlerinden yoksun olması;
- uygun güvenlik önlemleri olmadan verilerin merkez ofise aktarılması;
- yerel yöneticilerin yetkilerini aşması;
- distribütörlerin fikri mülkiyeti kararlaştırılan kapsamın dışında kullanması;
- düzenlemeye tabi ürünlerin uygunluk incelemesi yapılmadan pazara sunulması;
- yabancı personelin doğru izin olmadan çalışmaya başlaması.
Yerel hukuki inceleme, küresel iş uygulamalarının Türk hukukuyla uyumlu hale getirilmesine yardımcı olur.
Küresel Politika ve Yerel Hukuk
| Küresel İş Belgesi | Türk Hukuku Açısından Soru |
|---|---|
| Grup iş sözleşmesi | Yerel zorunlu kuralları karşılıyor mu? |
| Küresel gizlilik bildirimi | Türk bilgilendirme yükümlülüklerini karşılıyor mu? |
| Distribütör şablonu | Fesih ve rekabet hükümleri uygulanabilir mi? |
| Küresel imza matrisi | Yetki yerel olarak uygun şekilde kayıtlı mı? |
| Yabancı hukuka tabi hizmet sözleşmesi | Haklar Türkiye'de etkili şekilde uygulanabilir mi? |
| Uluslararası İK politikası | Türk iş yeri gerekliliklerini yansıtıyor mu? |
| Veri transferi düzenlemesi | Türk veri transferi kurallarına uyuluyor mu? |
Uluslararası tutarlılık değerlidir; ancak yerel uyarlama yine de gerekli olabilir.
Uluslararası İşletmeler İçin Hukuki Yaşam Döngüsü
Pazar Fırsatı
↓
Pazara Giriş ve Düzenleyici Değerlendirme
↓
Faaliyet Modelinin Seçilmesi
↓
Sözleşmelerin ve Tescillerin Hazırlanması
↓
Personelin İşe Alınması ve Faaliyetlerin Başlatılması
↓
Kurumsal Yönetim ve Uyumun Sağlanması
↓
Ticari Faaliyetlerin Genişletilmesi
↓
Uyuşmazlıkların Önlenmesi veya Çözülmesi
↓
Yeniden Yapılandırma veya Faaliyetten Çıkış
Bu yaşam döngüsünün tamamında hukuki desteğe ihtiyaç duyulabilir.
Türkiye Pazarına Giriş
Faaliyete başlamadan önce uluslararası bir şirket aşağıdakileri belirlemelidir:
- ne yapmayı planladığını;
- yerel bir kuruluşa ihtiyaç duyup duymadığını;
- lisans gerekip gerekmediğini;
- personel çalıştırıp çalıştırmayacağını;
- ürün ithal edip etmeyeceğini;
- müşteri verilerini işleyip işlemeyeceğini;
- distribütör veya acente kullanıp kullanmayacağını;
- iş yerine ihtiyaç duyup duymadığını;
- yabancı personelin yerel olarak çalışıp çalışmayacağını.
Doğru yapı, işletmenin faaliyet modeline uygun olmalıdır.
Şirket, öncelikle kuracağı tüzel kişiliğin planlanan faaliyeti gerçekleştirmeye uygun olup olmadığını teyit etmeden yalnızca bir şirket kurarak işe başlamamalıdır.
Yaygın Pazara Giriş Modelleri
| Giriş Modeli | Tipik Kullanım |
|---|---|
| Türk bağlı ortaklığı | Uzun vadeli yerel faaliyetler |
| Şube | Yabancı ana şirket tarafından doğrudan faaliyet |
| İrtibat ofisi | Ticari olmayan pazar varlığı |
| Distribütör | Bağımsız yerel yeniden satış |
| Ticari acente | Yerel müşteri geliştirme veya satış temsilciliği |
| Franchise | Marka ve işletme modeli lisanslaması yoluyla genişleme |
| Doğrudan sınır ötesi satış | Sınırlı yerel varlık |
| Ortak girişim | Ortak yerel yatırım ve faaliyet |
| Satın alma | Yerleşik bir şirkete hızlı erişim |
Her model; sorumluluk, kontrol, vergilendirme, istihdam ve fesih bakımından farklı sorular doğurur.
Türk Şirketine İhtiyacınız Var mı?
Her uluslararası ticari ilişki Türk bağlı ortaklığı kurulmasını gerektirmez.
Bir şirket bazı durumlarda aşağıdaki yollarla faaliyet gösterebilir:
- ihracat;
- distribütör;
- ticari acente;
- hizmet sözleşmesi;
- teknoloji lisanslaması;
- proje sözleşmesi.
Ancak işletmenin aşağıdakilere ihtiyaç duyduğu durumlarda yerel bir şirket daha uygun olabilir:
- çalışanlar;
- yerel faturalandırma;
- iş yeri;
- lisanslar;
- yerel sözleşmeler;
- uzun vadeli faaliyetler;
- doğrudan yönetim kontrolü.
Model seçilmeden önce hukuki ve vergisel değerlendirme birlikte yapılmalıdır.
Şirket, Şube veya İrtibat Ofisi?
Türk Bağlı Ortaklığı
Bağlı ortaklık, tamamen veya kısmen yabancı ana şirkete ait ayrı bir Türk tüzel kişiliğidir.
Şunları sağlayabilir:
- yerel tüzel kişilik;
- sınırlı sorumluluk yapısı;
- operasyonel bağımsızlık;
- daha net yerel sözleşme yapısı.
Şube
Şube, ayrı ve bağımsız bir tüzel kişilik olmaktan ziyade yabancı şirketin bir uzantısıdır.
Yabancı ana şirket, şubenin yükümlülüklerinden doğrudan sorumlu olmaya devam edebilir.
İrtibat Ofisi
İrtibat ofisi genellikle aşağıdaki gibi ticari olmayan faaliyetler için kullanılır:
- pazar araştırması;
- temsil;
- koordinasyon;
- bölgesel yönetim;
- bilgi toplama.
İzin verilen kapsamın ötesinde gelir getirici ticari faaliyet yürütmek için kullanılmamalıdır.
Yapıların Karşılaştırılması
| Yapı | Ayrı Tüzel Kişilik | Ticari Faaliyet Yürütebilir mi? | Ana Şirketin Sorumluluğu |
|---|---|---|---|
| Türk bağlı ortaklığı | Evet | Evet, lisanslara tabi olmak kaydıyla | Genel olarak tüzel kişilik yapısı üzerinden sınırlıdır |
| Şube | Hayır | Evet, tescil ve düzenlemelere tabi olarak | Ana şirket doğrudan bağlantılıdır |
| İrtibat ofisi | Hayır | Genel olarak doğrudan ticari faaliyet yürütemez | Ana şirket ofisi finanse eder ve kontrol eder |
Nihai seçim ayrıca vergi ve düzenleyici açıdan da incelenmelidir.
Türk Bağlı Ortaklığının Kurulması
Hukuki destek aşağıdakileri içerebilir:
- şirket türünün seçilmesi;
- esas sözleşmenin hazırlanması;
- ortakların belirlenmesi;
- yönetimin oluşturulması;
- yabancı şirket belgelerinin koordinasyonu;
- vekâletnamelerin hazırlanması;
- imza yetkisinin yapılandırılması;
- ticaret sicili işlemlerinin tamamlanması;
- ilk şirket kararlarının hazırlanması;
- lisans ve operasyonel gerekliliklerin incelenmesi.
Ticaret Sicili Müdürlükleri şirket tescilinde merkezi bir rol oynar. Yabancı yatırımcılar genel olarak Türk ticaret hukukunda tanınan şirket türlerini kurabilir.
Yabancı Şirket Belgeleri
Yabancı ana şirketin aşağıdaki belgeleri sunması gerekebilir:
- kuruluş belgesi;
- sicil kaydı;
- esas sözleşme veya kurucu belgeler;
- yönetim kurulu kararı;
- imza yetkisini gösteren belgeler;
- vekâletname;
- gerçek faydalanıcı bilgileri.
Belgenin düzenlendiği ülkeye ve Türkiye'de kullanılma amacına bağlı olarak bu belgelerin aşağıdaki işlemlerden geçmesi gerekebilir:
- Apostil tasdiki;
- konsolosluk tasdiki;
- yeminli Türkçe tercüme;
- noter tasdiki.
Belgelerin hazırlanması için yurtdışında işlem yapılmadan önce gerekli format teyit edilmelidir.
Distribütör Aracılığıyla Faaliyet Gösterme
Distribütör genellikle ürünleri satın alır ve bağımsız olarak yeniden satar.
Distribütörlük sözleşmesi aşağıdaki konuları düzenleyebilir:
- bölge;
- ürünler;
- münhasırlık;
- satış hedefleri;
- fiyatlandırma;
- asgari satın alma miktarları;
- pazarlama;
- fikri mülkiyet;
- stok;
- uyum;
- süre ve fesih;
- fesih sonrası yükümlülükler.
Distribütörlük Riskleri
| Sorun | Olası Risk |
|---|---|
| Münhasırlık | Tedarikçinin pazara erişimini kaybetmesi |
| Satış hedeflerinin bulunmaması | Distribütörün herhangi bir sonuç olmadan düşük performans göstermesi |
| Marka kullanımı | Markanın yetkilendirilen kapsam dışında kullanılması |
| Müşteri sahipliği | Müşteri ilişkileri konusunda uyuşmazlık |
| Fesih | Stok ve tazminat taleplerinin ortaya çıkması |
| Rekabet hükümleri | Kısıtlamaların uygulanamaz veya sorunlu olması |
| Ürün uygunluğu | Tedarikçi ve distribütör arasındaki sorumluluğun belirsiz kalması |
| Ödeme | Distribütörün borçlanması |
Distribütörlük sözleşmesi, Türkiye pazarının ticari önemini yansıtmalıdır.
Ticari Acentelik
Ticari acente, yabancı şirket adına iş geliştirebilir, müşteriler bulabilir veya müzakere yapabilir.
Sözleşmede aşağıdaki hususlar açıkça belirtilmelidir:
- acentenin şirketi bağlayıp bağlayamayacağı;
- komisyon hesaplaması;
- müşteri ve bölge kapsamı;
- masraf ödemeleri;
- münhasırlık;
- uyum yükümlülükleri;
- yetki sınırları;
- süre ve fesih.
Yabancı şirket, açık olmayan iletişim veya davranışlarla istemeden yetki yaratmaktan kaçınmalıdır.
Distribütör ve Acente
| Distribütör | Acente |
|---|---|
| Ürünleri satın alır ve yeniden satar | İşlemleri müşterilere tanıtır veya müzakere eder |
| Yeniden satış riskini üstlenir | Genellikle komisyon kazanır |
| Müşterilerle kendi adına sözleşme yapar | Ana şirket adına hareket edebilir |
| Sözleşme sınırları içinde yeniden satış faaliyetlerini kontrol eder | Yetki dikkatli şekilde tanımlanmalıdır |
| Uygun olduğu durumlarda stok bulundurur | Genellikle stok sahibi değildir |
Tarafların kullandığı isimler her zaman ilişkinin hukuki niteliğini belirlemez.
Franchise Düzenlemeleri
Türkiye'ye franchise yoluyla giren uluslararası bir marka, aşağıdaki konuları düzenleyen sözleşmelere ihtiyaç duyabilir:
- marka lisanslaması;
- işletme standartları;
- eğitim;
- ücretler;
- bölge;
- tedarik yükümlülükleri;
- kalite kontrolü;
- veri ve raporlama;
- fesih;
- fesih sonrası marka kullanımının sona erdirilmesi.
Franchisor, yerel haklar vermeden önce fikri mülkiyet haklarının Türkiye'de korunduğunu teyit etmelidir.
Doğrudan Sınır Ötesi Satışlar
Yabancı bir şirket, tam kapsamlı bir yerel operasyon kurmadan Türk müşterilere doğrudan satış yapabilir.
Ancak aşağıdakiler dikkate alınmalıdır:
- sözleşme hukuku;
- tüketici veya ticari kurallar;
- ürün düzenlemeleri;
- gümrük;
- vergilendirme;
- ödeme;
- uyuşmazlık çözümü;
- yerel pazarlama faaliyetleri;
- faaliyetin daha kalıcı bir yerel varlık oluşturup oluşturmadığı.
Doğrudan satış, tüm Türk hukuku yükümlülüklerini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Ticari Sözleşmeler
Uluslararası işletmeler aşağıdaki sözleşmelerin Türk hukuku açısından incelenmesine ihtiyaç duyabilir:
- tedarik sözleşmeleri;
- satın alma sözleşmeleri;
- distribütörlük sözleşmeleri;
- acentelik sözleşmeleri;
- franchise sözleşmeleri;
- hizmet sözleşmeleri;
- yazılım lisansları;
- SaaS sözleşmeleri;
- üretim sözleşmeleri;
- lojistik sözleşmeleri;
- ticari kira sözleşmeleri;
- gizlilik sözleşmeleri;
- sulh sözleşmeleri.
Sözleşmeler yerel ticari ve icra ortamına uygun şekilde uyarlanmalıdır.
Sınır Ötesi Sözleşmelerde Sorulması Gereken Sorular
İmzalamadan önce:
- Hangi taraf hukuken sorumludur?
- İmza sahibinin yetkisi var mı?
- Sözleşmeye hangi hukuk uygulanacak?
- Hangi dil versiyonu geçerli olacak?
- Uyuşmazlıklar nerede çözülecek?
- Ödeme ve para birimi hükümleri açık mı?
- Vergiler ve stopaj düzenlenmiş mi?
- Ödeme yapılmaması halinde ne olacak?
- Fesih hakları uygulanabilir mi?
- Karşı tarafın varlıkları nerede?
- Tahkim, davaya kıyasla daha pratik mi?
- Ürün, veri veya düzenleyici yükümlülükler taraflara dağıtılmış mı?
Sözleşme Dili
Uluslararası sözleşmeler:
- Türkçe;
- İngilizce;
- iki dilli;
- birden fazla dilde
hazırlanabilir.
Birden fazla versiyon bulunuyorsa, tutarsızlık olması halinde hangi metnin geçerli olacağı sözleşmede belirtilmelidir.
Geçerli dil hükmü, tüm versiyonların dikkatli şekilde karşılaştırılması gerekliliğini ortadan kaldırmaz.
Türk Mahkemeleri, Yabancı Mahkemeler veya Tahkim?
Uyuşmazlık çözüm hükmü aşağıdaki hususlara göre belirlenmelidir:
- uyuşmazlığın değeri;
- gizlilik;
- varlıkların bulunduğu yer;
- taraflar arasındaki ilişki;
- geçici hukuki korumaya ihtiyaç;
- dil;
- icra ve tenfiz.
Yabancı bir mahkeme kararı veya hakem kararı, Türkiye'deki varlıklar üzerinde icra uygulanmadan önce tanıma veya tenfiz gerektirebilir.
Hukuk ekibi, uyuşmazlık ortaya çıktıktan sonra değil, sözleşme hazırlanırken icra ve tenfiz konularını değerlendirmelidir.
Kurumsal Yönetim
Uluslararası grupların Türkiye'deki operasyonları kimin kontrol ettiğine ilişkin açık kurallara ihtiyacı vardır.
Kurumsal yönetim aşağıdakileri içerebilir:
- ortaklar;
- yönetim kurulu üyeleri veya yöneticiler;
- merkez ofis;
- yerel yönetim;
- yetkili imza sahipleri;
- finans ekipleri;
- uyum görevlileri.
Kurumsal Yönetim Soruları
- Yerel yönetimi kim atar?
- Hangi kararlar merkez ofisin onayını gerektirir?
- Sözleşmeleri kim imzalayabilir?
- Banka hesaplarını kim kontrol eder?
- Hangi işlemler yönetim kurulu veya ortaklar kurulu onayı gerektirir?
- Çıkar çatışmaları nasıl yönetilir?
- Yerel yönetim hangi raporları sunmalıdır?
- Bir yönetici yetkisini aşarsa ne olur?
- Vekâletnameler nasıl düzenlenir ve iptal edilir?
İmza Yetkisi
Bir şirket, yetkili temsilcileri aracılığıyla hukuken yükümlülük altına girebilir.
Uluslararası işletmeler aşağıdakilerin doğru kayıtlarını tutmalıdır:
- yönetim kurulu üyeleri;
- yöneticiler;
- yetkili imza sahipleri;
- imza kombinasyonları;
- mali limitler;
- vekâletnameler;
- iç onay gereklilikleri.
Dış Yetki ve İç Onay
| Dış Kurumsal Yetki | Grup İçi Onay |
|---|---|
| Şirketin hukuken bağlanıp bağlanamayacağını belirler | Kişinin şirket politikasına uyup uymadığını belirler |
| Resmi olarak tescil edilebilir veya belgelenebilir | İç onay matrislerinde bulunabilir |
| Üçüncü kişiler açısından önemlidir | Şirket grubu içinde önemlidir |
| İhlal durumunda şirket dışarıya karşı yine de bağlı kalabilir | İhlal, şirket içinde disiplin sonuçları doğurabilir |
Bir kişi, üçüncü kişiye karşı yetkili görünmeye devam ederken şirket içindeki yetki sınırını aşabilir.
Bu nedenle kurumsal yetki dikkatli şekilde yapılandırılmalıdır.
İstihdam ve İş Gücü Yönetimi
Türkiye'de faaliyet gösteren uluslararası işletmeler aşağıdaki kişileri istihdam edebilir:
- Türk vatandaşları;
- yabancı yöneticiler;
- teknik uzmanlar;
- uzaktan çalışanlar;
- geçici proje personeli;
- bağımsız yükleniciler;
- dış kaynak hizmet sağlayıcıları.
İstihdam düzenlemeleri yalnızca küresel şablonlara güvenilerek değil, Türk hukuku kapsamında incelenmelidir.
Zorunlu istihdam kuralları aşağıdakileri etkileyebilir:
- çalışma saatleri;
- fazla mesai;
- yıllık izin;
- ücret ödemeleri;
- iş yeri politikaları;
- fesih;
- kıdem tazminatı;
- ihbar süreleri;
- iş sağlığı ve güvenliği;
- sosyal güvenlik yükümlülükleri.
Küresel İstihdam Belgelerinin Yerelleştirilmesi
Uluslararası gruplar genellikle birden fazla ülkede standart iş sözleşmeleri ve iş yeri politikaları kullanır.
Bu belgeler aşağıdakileri içerebilir:
- gizlilik;
- fikri mülkiyet sahipliği;
- disiplin kuralları;
- uzaktan çalışma;
- masraflar;
- primler;
- veri koruma;
- çıkar çatışmaları;
- ihbar mekanizmaları.
Ancak küresel ifadelerin Türkiye'de kullanılmadan önce uyarlanması gerekebilir.
Küresel İstihdam Şablonu ve Türk Hukukuna Uyarlama
| Küresel Hüküm | Yerel Hukuk Sorusu |
|---|---|
| İstenildiği zaman fesih | Fesih zorunlu yerel prosedüre tabi mi? |
| Geniş ücret kesintileri | Kesintilere hukuken izin veriliyor mu? |
| Sınırsız rekabet yasağı | Kısıtlama ölçülü ve uygulanabilir mi? |
| Grup gizlilik bildirimi | Türk bilgilendirme gerekliliklerini karşılıyor mu? |
| Yabancı uyuşmazlık forumu | Çalışan yine de zorunlu yerel korumalardan yararlanabilir mi? |
| Küresel çalışma saatleri politikası | Yerel sınır ve fazla mesai kurallarına uyuyor mu? |
| Fikri mülkiyet hükmü | Çalışan tarafından oluşturulan haklar uygun şekilde devredilmiş mi? |
İş ilişkisi hem grup politikasını hem de zorunlu Türk hukuku gerekliliklerini yansıtmalıdır.
İş Sözleşmeleri
Yazılı iş sözleşmesi aşağıdaki konuları düzenleyebilir:
- iş unvanı;
- görevler;
- iş yeri;
- çalışma programı;
- ücret;
- yan haklar;
- deneme süresi;
- gizlilik;
- fikri mülkiyet;
- şirket ekipmanları;
- uzaktan çalışma;
- seyahat;
- fesih.
Sözleşme, zorunlu çalışan haklarından feragat edilebileceği izlenimini yaratmamalıdır.
Çalışan Politikaları ve El Kitapları
Uluslararası şirketler aşağıdaki konularda yerel politikalara ihtiyaç duyabilir:
- iş yeri davranışları;
- taciz karşıtı politikalar;
- disiplin süreçleri;
- bilgi güvenliği;
- uzaktan çalışma;
- masraflar;
- iş seyahatleri;
- hediye ve ağırlama;
- çıkar çatışmaları;
- ihbar mekanizmaları;
- veri koruma;
- şirket sistemlerinin kullanımı.
Politikalar açık şekilde çalışanlara bildirilmeli ve tutarlı biçimde uygulanmalıdır.
Çalışanın Feshi
Fesih, istihdam hukukunda en yüksek risk taşıyan alanlardan biridir.
İş akdini sona erdirmeden önce şirket aşağıdakileri değerlendirmelidir:
- sözleşme durumu;
- çalışma süresi;
- fesih nedeni;
- performans kayıtları;
- disiplin geçmişi;
- ihbar yükümlülükleri;
- kıdem tazminatı riski;
- kullanılmamış izinler;
- özel koruma kapsamındaki çalışan durumu;
- usule ilişkin gereklilikler.
Fesih Risk Tablosu
| Sorun | Olası Risk |
|---|---|
| Belgelenmiş fesih nedeninin bulunmaması | Haksız fesih uyuşmazlığı |
| Kötü performansın kaydedilmemesi | Zayıf delil durumu |
| Tutarsız disiplin uygulaması | Ayrımcılık veya eşit muamele iddiası |
| Dayanak olmadan derhal fesih | Tazminat riski |
| Küresel sürecin yerelleştirilmeden uygulanması | Usule aykırılık |
| Ödenmemiş haklar | Ücret ve kıdem tazminatı talepleri |
| Erişimlerin zamanında kapatılmaması | Gizlilik ve güvenlik riski |
Fesih öncesinde hukuki danışmanlık alınması, dava açıldıktan sonra yanıt vermekten daha etkili olabilir.
Bağımsız Yükleniciler ve Danışmanlar
Uluslararası işletmeler bazen kişileri çalışan yerine yüklenici olarak görevlendirir.
Sözleşmede kullanılan isim tek başına ilişkinin hukuki niteliğini belirlemez.
İlgili faktörler şunları içerebilir:
- çalışma saatleri üzerindeki kontrol;
- münhasırlık;
- ekonomik bağımlılık;
- şirkete entegrasyon;
- denetim;
- ekipmanın sağlanması;
- ödeme yöntemi;
- çalışmanın sürekliliği.
Danışmanlık olarak tanımlanan bir ilişki, olayların niteliği bunu destekliyorsa daha sonra iş ilişkisi olarak değerlendirilebilir.
Uzaktan ve Hibrit Çalışma
Uzaktan çalışma düzenlemeleri aşağıdakileri içerebilir:
- Türkiye'de yaşayan çalışanlar;
- geçici olarak Türkiye'den çalışan personel;
- yabancı merkez ofise rapor veren Türk çalışanlar;
- birden fazla ülkede çalışan personel.
İşletme aşağıdakileri değerlendirmelidir:
- iş hukukunun uygulanması;
- bordro ve sosyal güvenlik;
- vergi riski;
- veri güvenliği;
- iş ekipmanları;
- iş sağlığı ve güvenliği;
- gizlilik;
- iş yeri veya daimi iş yeri riski;
- göçmenlik statüsü.
Uzaktan çalışmanın yerel yükümlülükleri ortadan kaldırdığı varsayılmamalıdır.
Yabancı Personel ve Çalışma İzinleri
Uluslararası işletmeler Türkiye'ye aşağıdaki kişileri göndermek isteyebilir:
- yönetim kurulu üyeleri;
- yöneticiler;
- mühendisler;
- danışmanlar;
- eğitmenler;
- teknik uzmanlar;
- proje personeli.
Şirket, kişinin aşağıdakilere ihtiyaç duyup duymadığını değerlendirmelidir:
- çalışma izni;
- çalışma izni muafiyeti;
- uygun vize;
- ikamet belgeleri;
- mesleki tanıma;
- sektöre özgü izin.
Mülkiyet Tek Başına Çalışma Hakkı Vermez
Yabancı bir ortak veya yönetici, yalnızca şirket sahibi olmasının Türkiye'de çalışmasına izin verdiğini varsaymamalıdır.
Kişinin:
- rolü;
- faaliyeti;
- Türkiye'de kalış süresi;
- vatandaşlığı;
- şirketteki pozisyonu;
- ücretlendirmesi
uygun göçmenlik ve çalışma izni değerlendirmesini etkileyebilir.
Çalışma İzni Planlaması
Hukuki destek aşağıdakileri içerebilir:
- uygunluk incelemesi;
- işveren belgelerinin hazırlanması;
- çalışan belgelerinin incelenmesi;
- başvuru koordinasyonu;
- yenileme planlaması;
- bakmakla yükümlü olunan aile üyelerinin değerlendirilmesi;
- ret sonrası analiz;
- çalışma süresince uyum.
Çalışma izni planlaması, çalışan işe başlamadan önce yapılmalıdır.
Yabancı Personel Kontrol Listesi
| Soru | Onay |
|---|---|
| Çalışma izni gerekli mi? | □ |
| Muafiyet uygulanabilir mi? | □ |
| İşveren sponsor olmaya uygun mu? | □ |
| Nitelik belgeleri gerekli mi? | □ |
| Yabancı belgeler tasdik edilmiş mi? | □ |
| İkamet statüsü önemli mi? | □ |
| Çalışanın henüz işe başlamasına izin var mı? | □ |
| Yenileme tarihleri takip ediliyor mu? | □ |
| Bordro ve sosyal güvenlik işlemleri koordine edildi mi? | □ |
Düzenleyici ve Lisanslama Konuları
Uluslararası işletmeler Türkiye'deki faaliyetlerinin düzenleyici bir onay gerektirip gerektirmediğini teyit etmelidir.
Cevap aşağıdakilere bağlı olabilir:
- sektör;
- ürün;
- hizmet;
- konum;
- ortaklık yapısı;
- sermaye;
- personel;
- teknoloji;
- müşteri türü.
Olası gereklilikler şunları içerebilir:
- faaliyet ruhsatları;
- belediye izinleri;
- ürün kayıtları;
- teknik sertifikalar;
- mesleki onaylar;
- çevre izinleri;
- sağlık ve güvenlik onayları;
- sektör düzenleyicisinin onayı.
Lisanslama Faaliyete Başlamadan Önce İncelenmelidir
İşletme aşağıdakileri gerçekleştirdikten sonra lisans gerekip gerekmediğini belirlemek için beklememelidir:
- kira sözleşmesi imzalamak;
- çalışan işe almak;
- ekipman ithal etmek;
- reklam yapmak;
- müşteri ödemelerini kabul etmek.
Düzenleyici yol haritası şunları belirlemelidir:
- hangi onayların gerekli olduğunu;
- hangi kuruluşun başvuru yapması gerektiğini;
- hangi belgelerin gerektiğini;
- iş yerinin belirli koşulları karşılamasının gerekip gerekmediğini;
- faaliyet başlamadan önce onay gerekip gerekmediğini;
- hangi yenileme veya raporlamaların yapılacağını.
Düzenlemeye Tabi İşletme Kontrol Listesi
| Konu | İnceleme Sorusu |
|---|---|
| Faaliyet | Düzenlemeye tabi mi? |
| Tüzel kişilik | Lisansı hangi şirket alabilir? |
| Ortaklık | Yabancı ortaklık kısıtlamaları geçerli mi? |
| Sermaye | Asgari sermaye gerekli mi? |
| Yönetim | Belirli uzmanların atanması gerekiyor mu? |
| İş yeri | Teknik veya imar koşulları geçerli mi? |
| Ürün | Kayıt veya sertifikasyon gerekli mi? |
| Raporlama | Sürekli bildirimler gerekli mi? |
| Yenileme | Lisansın süresi doluyor mu? |
| Kontrol değişikliği | Satın alma için onay gerekiyor mu? |
İthalat, İhracat ve Gümrük Koordinasyonu
Uluslararası işletmeler aşağıdakileri ithal edebilir:
- bitmiş ürünler;
- ham maddeler;
- makineler;
- yazılım veya dijital ürünler;
- tıbbi veya teknik ekipman;
- tüketici ürünleri.
Ayrıca Türk ürünlerini yabancı pazarlara ihraç edebilirler.
Hukuki ve gümrük planlaması şunları içerebilir:
- ithalatçı sorumlulukları;
- ürün sınıflandırması;
- menşe belgeleri;
- uygunluk gereklilikleri;
- etiketleme;
- gümrük temsilciliği;
- yaptırım ve kısıtlı taraf taraması;
- distribütör sorumlulukları;
- ürün sorumluluğu.
Ürün Uygunluğu
Başka bir ülkede satılabilen bir ürün, Türkiye'de satış için otomatik olarak uygun kabul edilmez.
Şirketin aşağıdakileri değerlendirmesi gerekebilir:
- ürün kaydı;
- teknik standartlar;
- uygunluk işaretleri;
- Türkçe etiketler;
- kullanım talimatları;
- garanti yükümlülükleri;
- güvenlik bildirimleri;
- sektöre özgü onaylar;
- reklam kısıtlamaları.
Üretici, İthalatçı ve Distribütör Sorumlulukları
| Taraf | Olası Sorumluluk |
|---|---|
| Üretici | Ürün tasarımı, kalite ve teknik uygunluk |
| İthalatçı | Pazara giriş, gümrük ve yerel uyum |
| Distribütör | Depolama, pazarlama ve müşteri karşısındaki yükümlülükler |
| Yetkili temsilci | Uygun olduğu durumlarda düzenleyici koordinasyon |
| Satıcı | Tüketici veya ticari sözleşme yükümlülükleri |
Sözleşmeler sorumluluğu taraflar arasında dağıtabilir; ancak sözleşmeye dayalı dağılım yasal yükümlülükleri her zaman ortadan kaldırmaz.
Ürün Geri Çağırma ve Güvenlik Sorunları
Bir ürün güvenlik veya uygunluk sorunu yaratıyorsa işletmenin:
- inceleme yapması;
- kayıtları koruması;
- dağıtımı durdurması;
- ilgili tarafları bilgilendirmesi;
- yetkililerle iletişim kurması;
- düzeltici faaliyet veya geri çağırma organize etmesi;
- müşteri taleplerini yönetmesi
gerekebilir.
Ürünlere ilişkin müdahale planı, acil durum ortaya çıkmadan önce karar vericileri belirlemelidir.
E-Ticaret ve Dijital Satışlar
Türkiye'deki müşterilere internet üzerinden satış yapan uluslararası işletmelerin aşağıdakileri dikkate alması gerekebilir:
- tüketici bilgilendirme gereklilikleri;
- mesafeli satış şartları;
- elektronik sözleşmeler;
- iptal ve iade hakları;
- ödeme düzenlemeleri;
- pazarlama iletişimleri;
- çerez ve gizlilik kuralları;
- platform sorumlulukları;
- şikâyet yönetimi.
Hukuki durum, müşterilerin işletme mi yoksa tüketici mi olduğuna kısmen bağlıdır.
B2B ve B2C Faaliyetleri
| İşletmeden İşletmeye (B2B) | İşletmeden Tüketiciye (B2C) |
|---|---|
| Ticari taraflar şartları müzakere eder | Zorunlu tüketici korumaları uygulanabilir |
| Daha fazla sözleşme özgürlüğü | Bilgilendirme ve cayma yükümlülükleri daha sıkı olabilir |
| Sorumluluk ticari olarak dağıtılabilir | Bazı haklardan feragat edilemeyebilir |
| Uyuşmazlık hükümleri müzakere edilebilir | Tüketici yargı yetkisi kuralları uygulanabilir |
| Fiyatlandırma genellikle ticari şartlar üzerinden yapılır | Şeffaf tüketici fiyatlandırması gerekebilir |
Uluslararası şirketler uygun olduğu durumlarda B2B ve tüketici sözleşme modellerini birbirinden ayırmalıdır.
Veri Koruma ve Gizlilik
Uluslararası işletmeler genellikle aşağıdakilere ilişkin kişisel verileri işler:
- çalışanlar;
- müşteriler;
- web sitesi ziyaretçileri;
- tedarikçiler;
- iş başvurusunda bulunanlar;
- iş bağlantıları;
- platform kullanıcıları.
Şirket küresel bir grubun parçası olsa dahi Türk veri koruma gereklilikleri uygulanabilir.
Yaygın Veri Koruma Çalışmaları
Hukuki destek şunları içerebilir:
- veri envanteri;
- gizlilik bildirimleri;
- çalışan bilgilendirmeleri;
- uygun olduğu durumlarda müşteri açık rızaları;
- veri işleme sözleşmeleri;
- saklama politikaları;
- çerez dokümantasyonu;
- veri sahibi taleplerine ilişkin prosedürler;
- veri ihlali müdahale planlaması;
- sınır ötesi veri transferi değerlendirmesi.
Sınır Ötesi Veri Transferleri
Çok uluslu bir grup verileri Türkiye'den aşağıdaki yerlere aktarabilir:
- bölgesel merkezler;
- küresel İK sistemleri;
- bulut hizmet sağlayıcıları;
- müşteri yönetim platformları;
- yabancı grup şirketleri;
- dış hizmet sağlayıcıları.
Şirketlerin aynı grubun parçası olması, veri transferi gerekliliklerini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Sınır Ötesi Veri Soruları
- Hangi veriler aktarılıyor?
- Alıcı taraf kim?
- Veriler hangi ülkede saklanıyor?
- İşlemeyi destekleyen hukuki dayanak nedir?
- Hangi transfer mekanizması kullanılıyor?
- Hassas veriler söz konusu mu?
- Tedarikçiler sözleşmeyle düzenlenmiş mi?
- Şirket erişim veya silme taleplerine yanıt verebilir mi?
- Transfer gerekli ve orantılı mı?
- Güvenlik kontrolleri belgelenmiş mi?
Veri Rolleri
Uluslararası işletmeler aşağıdaki rollerden hangisinde hareket ettiklerini anlamalıdır:
- veri sorumlusu;
- veri işleyen;
- ortak veri sorumlusu;
- hizmet sağlayıcı.
Uygun sözleşmeler ve sorumluluklar fiili role bağlıdır.
Veri Sorumlusu ve Veri İşleyen
| Veri Sorumlusu | Veri İşleyen |
|---|---|
| İşleme amaçlarını ve yöntemlerini belirler | Veri sorumlusu adına veri işler |
| Hukuki dayanak ve şeffaflıktan sorumludur | Belgelenmiş talimatlara uyar |
| Veri sahibi haklarını yönetir | Gerektiğinde veri sorumlusuna destek olur |
| Saklama yaklaşımını belirler | Kararlaştırılmış saklama ve silme kurallarını uygular |
| Transfer ve güvenlik çerçevesini değerlendirir | Sözleşmede kararlaştırılan güvenlik önlemlerini uygular |
Sözleşmede kullanılan tanım gerçek faaliyetle uyumlu olmalıdır.
Çalışan Verileri
Uluslararası gruplar sıklıkla aşağıdaki işlemleri merkezileştirir:
- bordro;
- performans yönetimi;
- işe alım;
- yan haklar;
- disiplin kayıtları;
- ihbar mekanizmaları;
- seyahat;
- güvenlik izleme.
Çalışanların belirli iş yeri veri işlemlerini reddetme imkanları sınırlı olabileceğinden çalışan verilerinin işlenmesi dikkatli şekilde incelenmelidir.
Pazarlama ve Elektronik İletişimler
Aşağıdaki yöntemleri kullanan işletmeler:
- e-posta kampanyaları;
- kısa mesajlar;
- tanıtım aramaları;
- çevrim içi hedefleme;
- çerezler;
- müşteri profilleme
ilgili iletişim, rıza ve gizlilik gerekliliklerini dikkate almalıdır.
Pazarlama ekipleri kampanyaları başlatmadan önce hukuk ve uyum uzmanlarıyla koordinasyon sağlamalıdır.
Veri İhlallerine Müdahale
Bir veri olayı aşağıdakileri içerebilir:
- yetkisiz erişim;
- kayıp cihazlar;
- yanlış adrese gönderilen e-postalar;
- ele geçirilen hesaplar;
- fidye yazılımı;
- yanlışlıkla ifşa;
- tedarikçi ihlali.
İşletmenin aşağıdaki konuları kapsayan bir müdahale planı bulunmalıdır:
- kontrol altına alma;
- soruşturma;
- delillerin korunması;
- hukuki değerlendirme;
- bildirim;
- iletişim;
- düzeltici faaliyet.
Fikri Mülkiyet Koruması
Uluslararası işletmeler pazara girişten önce veya giriş sırasında fikri mülkiyetlerini korumalıdır.
İlgili haklar şunları içerebilir:
- ticari markalar;
- patentler;
- endüstriyel tasarımlar;
- telif hakları;
- yazılım;
- veri tabanları;
- alan adları;
- ticari sırlar;
- know-how.
Pazara Girişten Önce Marka Koruması
Yabancı ülkedeki bir tescil her zaman Türkiye'de yeterli koruma sağlamaz.
Bir markayı piyasaya sunmadan önce şirket şunları değerlendirmelidir:
- marka araştırmaları;
- Türkiye'de başvuru;
- mülkiyet;
- yerel dildeki varyasyonlar;
- alan adları;
- distribütör kullanımı;
- lisanslama;
- ihlal takibi.
Distribütör veya çalışan şirketin markasını kendi adına tescil ettirmemelidir.
Ticari Sözleşmelerde Fikri Mülkiyet
Sözleşmeler aşağıdakileri açıkça düzenlemelidir:
- önceden mevcut fikri mülkiyet;
- yeni geliştirilen fikri mülkiyet;
- lisans kapsamı;
- bölge;
- süre;
- alt lisans;
- gizlilik;
- fesih sonrası kullanım;
- ihlal sorumlulukları.
Teknoloji ve Yazılım Sözleşmeleri
Uluslararası teknoloji şirketleri aşağıdakilere ihtiyaç duyabilir:
- yazılım lisansları;
- SaaS sözleşmeleri;
- geliştirme sözleşmeleri;
- bulut hizmeti şartları;
- bakım sözleşmeleri;
- veri işleme sözleşmeleri;
- teknoloji transferi düzenlemeleri;
- kaynak kodu emanet sözleşmeleri;
- hizmet seviyesi sözleşmeleri.
Teknoloji Sözleşmesi Kontrol Listesi
| Konu | Soru |
|---|---|
| Mülkiyet | Yazılımın ve geliştirmelerin sahibi kim? |
| Lisans | Hangi kullanım yetkilendirilmiş? |
| Veri | Müşteri bilgilerini kim kontrol ediyor ve saklıyor? |
| Güvenlik | Hangi teknik yükümlülükler uygulanıyor? |
| Kullanılabilirlik | Hizmet seviyeleri tanımlanmış mı? |
| Destek | Hangi bakım hizmetleri dahil? |
| Sorumluluk | Kesintiler ve kayıplar nasıl düzenleniyor? |
| Fesih | Veri ve sistemler devredilebilir mi? |
| Süreklilik | Sağlayıcı faaliyetini durdurursa ne olacak? |
Yapay Zekâ ve Otomatik Sistemler
Yapay zekâ kullanan işletmeler aşağıdakileri değerlendirmelidir:
- kişisel veri kullanımı;
- fikri mülkiyet hakları;
- eğitim verilerinin kaynakları;
- otomatik kararlar;
- şeffaflık;
- ayrımcılık riski;
- tedarikçi sözleşmeleri;
- güvenlik;
- insan denetimi.
Hukuki inceleme yalnızca teknoloji etiketine değil, gerçek kullanım senaryosuna odaklanmalıdır.
Ticari Sırlar ve Gizli Bilgiler
Uluslararası şirketler aşağıdakileri korumalıdır:
- müşteri listeleri;
- fiyatlandırma;
- ürün planları;
- teknik bilgiler;
- finansal tahminler;
- üretim yöntemleri;
- algoritmalar;
- iş stratejisi.
Koruma aşağıdakileri içerebilir:
- gizlilik sözleşmeleri;
- çalışan hükümleri;
- erişim kısıtlamaları;
- bilgi sınıflandırması;
- siber güvenlik;
- işten ayrılma prosedürleri;
- icra ve uygulama planlaması.
Gizlilik hükümleri, pratik güvenlik önlemleriyle desteklendiğinde daha etkili olur.
Fikri Mülkiyet ve Veri Sorumluluk Matrisi
| Alan | Temel Sorumlu Ekipler |
|---|---|
| Marka portföyü | Hukuk ve pazarlama |
| Yazılım sahipliği | Hukuk ve teknoloji |
| Çalışan buluşları | İK, hukuk ve teknoloji |
| Müşteri verileri | Hukuk, BT ve iş ekipleri |
| Siber güvenlik | BT ve güvenlik |
| Tedarikçi verileri | Satın alma, hukuk ve BT |
| Ticari sırlar | Yönetim, hukuk ve güvenlik |
| Dijital pazarlama | Pazarlama, hukuk ve uyum |
Vergi, Muhasebe ve Finans Koordinasyonu
Hukuki danışmanlık, Türkiye'de uluslararası bir işletme yürütmenin yalnızca bir bölümüdür.
Çoğu uluslararası şirket ayrıca aşağıdaki uzmanlarla çalışır:
- muhasebeciler;
- vergi danışmanları;
- denetçiler;
- finansal danışmanlar;
- bordro uzmanları;
- gümrük danışmanları;
- transfer fiyatlandırması uzmanları.
Birçok işletme kararının hem hukuki hem de finansal sonuçları bulunduğundan hukuk ekibi bu profesyonellerle koordinasyon sağlamalıdır.
Örnekler:
- şirket kuruluşu;
- sermaye artırımları;
- ortak kredileri;
- kâr dağıtımları;
- birleşmeler;
- satın almalar;
- ticari sözleşmeler;
- istihdam yapıları;
- sınır ötesi hizmet sözleşmeleri.
Avukat ve Muhasebeci ve Vergi Danışmanı
| Profesyonel | Temel Sorumluluk |
|---|---|
| Avukat | Hukuki haklar, sözleşmeler, şirket yapısı, uyum ve uyuşmazlıklar |
| Muhasebeci | Muhasebe kayıtları, yasal defterler ve finansal raporlama |
| Vergi Danışmanı | Vergi planlaması, vergi uyumu ve vergi riski |
| Denetçi | Bağımsız finansal doğrulama |
| Finansal Danışman | Yatırım analizi, değerleme ve finansal strateji |
Her profesyonel farklı bir uzmanlık sağlar.
Bir profesyonelin diğerinin yerine geçmesi beklenmemelidir.
Sınır Ötesi Ödemeler
Uluslararası işletmeler genellikle aşağıdakilerle ilgili ödemeler yapar:
- tedarikçiler;
- distribütörler;
- yabancı merkez ofis;
- bağlı ortaklıklar;
- danışmanlar;
- yazılım sağlayıcıları;
- lisans verenler;
- kredi verenler;
- ortaklar.
Bir ödeme yapısı uygulanmadan önce şirket şunları değerlendirmelidir:
- sözleşme belgeleri;
- faturalandırma;
- para birimi;
- bankacılık prosedürleri;
- stopaj yükümlülükleri;
- transfer fiyatlandırması;
- destekleyici belgeler.
Bankacılık İlişkileri
Uluslararası şirketler aşağıdaki konularda hukuki desteğe ihtiyaç duyabilir:
- kurumsal banka hesabı açılması;
- imza yetkisi;
- ortak belgeleri;
- gerçek faydalanıcı bilgileri;
- fon kaynağı belgeleri;
- banka kararları;
- finansman belgeleri.
Bankalar, yasal gerekliliklere ek olarak kendi uyum prosedürlerini uygulayabilir.
Şirket İçi Kurumsal Uyum
Uluslararası işletmeler genellikle şirket kurulduktan uzun süre sonra da devam eden iç uyum sistemlerine ihtiyaç duyar.
Uyum aşağıdakileri içerebilir:
- kurumsal yönetim;
- iç onaylar;
- yolsuzlukla mücadele politikaları;
- ihbar mekanizmaları;
- yaptırım taraması;
- satın alma kontrolleri;
- kayıtların saklanması;
- belge yönetimi;
- siber güvenlik;
- çıkar çatışmaları.
Uyum, tek seferlik bir işlem yerine günlük iş faaliyetlerinin bir parçası haline getirilmelidir.
Uyum Alanları
| Uyum Alanı | Amaç |
|---|---|
| Kurumsal | Yasal şirket kayıtlarını korumak |
| İstihdam | Çalışan ve iş yeri yükümlülüklerini korumak |
| Veri Koruma | Kişisel bilgileri korumak |
| Ticari | Sözleşmelerin ve işlemlerin uyumlu kalmasını sağlamak |
| Finansal | Yasal finansal raporlamayı desteklemek |
| Düzenleyici | Sektöre özgü yükümlülükleri karşılamak |
| Teknoloji | Sistemleri ve dijital varlıkları korumak |
| Etik | Hukuka uygun iş davranışlarını teşvik etmek |
Yolsuzlukla Mücadele ve Etik İş Uygulamaları
Birçok uluslararası işletme aşağıdaki konuları kapsayan iç uyum programları uygular:
- hediye ve ağırlama;
- kamu sektörüyle ilişkiler;
- satın alma;
- üçüncü taraf durum tespiti;
- çıkar çatışmaları;
- hayır amaçlı bağışlar;
- sponsorluk;
- bildirim kanalları;
- iç soruşturmalar.
Türk bağlı ortaklığı, yerel faaliyetlerin hem Türk hukukunun gereklilikleriyle hem de grubun küresel uyum standartlarıyla uyumlu olmasını sağlamalıdır.
Üçüncü Taraf Durum Tespiti
Uluslararası şirketler sıklıkla aşağıdakilerle çalışır:
- distribütörler;
- acenteler;
- gümrük müşavirleri;
- lojistik sağlayıcıları;
- danışmanlar;
- alt yükleniciler;
- tedarikçiler;
- franchise alanlar.
Hukuki inceleme şunları içerebilir:
- ortaklık ve sahiplik doğrulaması;
- şirket statüsü;
- yaptırım taraması;
- sözleşme yapma yetkisi;
- dava geçmişi;
- fikri mülkiyet uyumu;
- yolsuzlukla mücadele beyanları.
Üçüncü taraf risk yönetimi, operasyonel ve itibari riskleri azaltabilir.
İç Soruşturmalar
Bir şirket aşağıdaki konuları soruşturmak zorunda kalabilir:
- dolandırıcılık;
- finansal usulsüzlükler;
- yolsuzluk iddiaları;
- veri ihlalleri;
- çalışanların uygunsuz davranışları;
- gizli bilgilerin kötüye kullanılması;
- taciz şikâyetleri;
- çıkar çatışmaları.
Hukuk danışmanları, uygulanabilir olduğu durumlarda hukuki gizliliğin korunmasına, delillerin muhafaza edilmesine, görüşmelerin koordine edilmesine ve uygun hukuki yanıtların belirlenmesine yardımcı olabilir.
Kurumsal Kayıt Yönetimi
Uluslararası işletmeler aşağıdaki kayıtları düzenli şekilde muhafaza etmelidir:
- kuruluş belgeleri;
- yönetim kurulu ve ortaklar kurulu kararları;
- vekâletnameler;
- sözleşmeler;
- lisanslar;
- çalışan kayıtları;
- uyum politikaları;
- fikri mülkiyet tescilleri;
- dava dosyaları.
Kötü belge yönetimi aşağıdaki durumlarda önemli bir engel haline gelebilir:
- denetimler;
- satın almalar;
- finansman;
- durum tespiti;
- davalar.
Ticari Uyuşmazlıklar
İyi yönetilen işletmeler dahi aşağıdakilerle uyuşmazlık yaşayabilir:
- müşteriler;
- tedarikçiler;
- distribütörler;
- kiraya verenler;
- yükleniciler;
- çalışanlar;
- ortaklar;
- rakipler.
Amaç yalnızca davayı kazanmak olmamalıdır.
Amaç, mümkün olduğunca ticari aksaklıkları azaltırken işletmeyi korumak olmalıdır.
Yaygın Ticari Uyuşmazlıklar
| Uyuşmazlık | Yaygın Neden |
|---|---|
| Tedarik uyuşmazlığı | Gecikme veya kusurlu mallar |
| Distribütörlük uyuşmazlığı | Münhasırlık veya fesih |
| Hizmet uyuşmazlığı | İfa etmeme veya ödeme |
| Ortaklık uyuşmazlığı | Kontrol ve kurumsal yönetim |
| İş uyuşmazlığı | Fesih veya tazminat |
| Fikri mülkiyet uyuşmazlığı | Marka veya yazılım sahipliği |
| Borç tahsili | Ödenmemiş faturalar |
| Teknoloji uyuşmazlığı | Lisanslama veya yazılım performansı |
Uyuşmazlıkların Önlenmesi
Uluslararası işletmeler aşağıdaki yollarla hukuki riski azaltabilir:
- dikkatli hazırlanmış sözleşmeler;
- onay prosedürleri;
- iç raporlama;
- düzenli hukuki incelemeler;
- uyum eğitimleri;
- belge saklama;
- etkin kurumsal yönetim;
- sorunlar ortaya çıktığında zamanında hukuki danışmanlık.
Birçok ticari uyuşmazlık, erken aşamada ele alınmayan operasyonel sorunlardan kaynaklanır.
Borç Tahsili
Uluslararası şirketler zaman zaman aşağıdakilerden ödenmemiş faturalarla karşılaşabilir:
- müşteriler;
- distribütörler;
- ticari ortaklar;
- yükleniciler.
Hukuki destek şunları içerebilir:
- sözleşmesel hakların incelenmesi;
- resmi ihtar mektuplarının hazırlanması;
- ödeme planlarının müzakere edilmesi;
- uygun olduğu durumlarda icra veya dava başlatılması;
- sınır ötesi tahsilat stratejilerinin koordine edilmesi.
Seçilen yöntem, ticari ilişkiler ile hukuki koruma arasında denge kurmalıdır.
Alternatif Uyuşmazlık Çözümü
Her uyuşmazlığın doğrudan mahkemeye taşınması gerekmez.
Olası seçenekler şunlardır:
- ticari müzakere;
- arabuluculuk;
- bilirkişi değerlendirmesi;
- tahkim;
- dava.
En uygun yöntem aşağıdakilere bağlıdır:
- sözleşme;
- aciliyet;
- ticari ilişki;
- uyuşmazlığın değeri;
- varlıkların bulunduğu yer;
- icra ve tenfiz hususları.
Sürekli Hukuki Danışmanlık
Birçok uluslararası işletme, yalnızca sorun ortaya çıktıktan sonra avukata başvurmak yerine sürekli hukuki destek almayı tercih eder.
Sürekli hukuki danışmanlık şunları içerebilir:
- sözleşme incelemesi;
- hukuki danışmanlık;
- istihdam danışmanlığı;
- şirket sekreteryalığı desteği;
- uyum incelemeleri;
- politika güncellemeleri;
- uyuşmazlık yönetimi;
- hukuki risk değerlendirmeleri;
- müzakerelere destek.
Düzenli hukuki inceleme, sorunların daha büyük uyuşmazlıklara dönüşmeden önce tespit edilmesine yardımcı olabilir.
Dış Hukuk Departmanı
Şirket içi hukuk departmanı bulunmayan şirketler, sürekli destek sağlamak üzere bir dış hukuk bürosuyla çalışabilir.
Bu düzenleme şunları içerebilir:
- günlük hukuki danışmanlık;
- belge hazırlama;
- ticari müzakereler;
- hukuki görüşler;
- kurumsal yönetim desteği;
- uyum takibi;
- merkez ofisle koordinasyon;
- acil hukuki yardım.
Çalışma kapsamı bir hukuki hizmet sözleşmesinde açıkça tanımlanmalıdır.
Merkez Ofis ile Çalışma
Uluslararası işletmeler genellikle aşağıdakiler arasında koordinasyona ihtiyaç duyar:
- Türkiye yönetimi;
- bölgesel merkez;
- küresel hukuk ekipleri;
- finans departmanları;
- İK;
- uyum görevlileri.
Türkiye'deki hukuk ekibi aşağıdakileri anlamalıdır:
- raporlama hatları;
- onay prosedürleri;
- iletişim protokolleri;
- belge paylaşım gereklilikleri;
- gizlilik beklentileri.
Türk Hukuk Ekibinin Seçilmesi
Uluslararası işletmeler hukuk danışmanı seçerken yalnızca dil becerilerini değerlendirmemelidir.
Önemli hususlar şunları içerir:
- şirketler hukuku deneyimi;
- ticari sözleşme uzmanlığı;
- sınır ötesi işlem deneyimi;
- iş hukuku bilgisi;
- düzenleyici mevzuat bilgisi;
- uyuşmazlık çözümü yetkinliği;
- çok dilli iletişim;
- hızlı yanıt verme;
- proje yönetimi becerileri.
Bir Hukuk Bürosuna Sorulabilecek Sorular
Hukuk danışmanı seçmeden önce aşağıdaki sorular sorulabilir:
- Sektörümüzdeki uluslararası işletmelere danışmanlık yaptınız mı?
- Hesabımızı kim yönetecek?
- Merkez ofisimizle koordinasyon sağlayabilir misiniz?
- Sürekli hukuki danışmanlık hizmeti sunuyor musunuz?
- Acil konuları nasıl ele alıyorsunuz?
- Hangi hizmetler kapsam dahilinde?
- Türkiye genelinde destek sağlayabilir misiniz?
- Gizli bilgileri nasıl yönetiyorsunuz?
- Muhasebeciler ve vergi danışmanlarıyla çalışıyor musunuz?
- Hem ticari işlemlerde hem de uyuşmazlıklarda destek sağlayabilir misiniz?
Uluslararası Hukuk Ekibi Kontrol Listesi
| Soru | ✓ |
|---|---|
| Uluslararası müşterilerle deneyim | □ |
| Şirketler ve ticaret hukuku uzmanlığı | □ |
| İş hukuku yetkinliği | □ |
| Düzenleyici mevzuat bilgisi | □ |
| Sözleşme hazırlama deneyimi | □ |
| Uyuşmazlık çözümü yetkinliği | □ |
| Çok dilli iletişim | □ |
| Sınır ötesi koordinasyon | □ |
| Sürekli hukuki destek | □ |
| Açık ücret yapısı | □ |
Sıkça Sorulan Sorular
Yabancı şirketimin Türk bir avukata ihtiyacı var mı?
İşletmenizin Türkiye ile bağlantılı sözleşmeler, çalışanlar, distribütörler, müşteriler veya operasyonlar gibi hukuki faaliyetleri varsa, yerel hukuki danışmanlık Türk hukukuna uyumu sağlamaya ve hukuki riski azaltmaya yardımcı olabilir.
Yabancı şirketimin sözleşmeleri Türkiye'de kullanılabilir mi?
Mümkün olabilir. Ancak birçok uluslararası sözleşme şablonunun Türk hukukunun zorunlu kurallarını, yerel icra ve uygulama hususlarını ve ticari uygulamaları yansıtacak şekilde uyarlanması gerekir.
Türkiye'deki işletmemizi uzaktan yönetebilir miyiz?
Birçok hukuki işlem uzaktan yürütülebilir. Bunlar arasında danışmanlık, sözleşme incelemeleri ve şirket desteği bulunur.
Bazı düzenleyici, bankacılık veya idari işlemler yine de ek belge veya şahsen katılım gerektirebilir.
Bir hukuk bürosu yurtdışındaki merkez ofisimizle koordinasyon sağlayabilir mi?
Evet.
Birçok uluslararası işletme, tutarlı hukuki danışmanlık ve etkin proje yönetimi sağlamak amacıyla Türk hukuk danışmanlarından küresel hukuk, finans ve yönetim ekipleriyle doğrudan çalışmalarını ister.
Tek bir hukuk bürosu tüm hukuki işlerimizi yürütebilir mi?
Bazı hukuk büroları şirketler hukuku, ticaret hukuku, istihdam, uyum, fikri mülkiyet, göçmenlik ve uyuşmazlık çözümünü kapsayan çok disiplinli destek sunar.
Tek bir hukuk bürosunun uygun olup olmadığı işletmenin büyüklüğüne, karmaşıklığına ve sektörüne bağlıdır.
İlgili Hukuki Rehberler
İşletme ve Yatırım Hukuku bilgi merkezimizi keşfetmeye devam edin.
Pazara Giriş
- Türkiye'de Yabancı Yatırımcılar
- Türkiye'de Şirket Kuruluşu
- Türkiye'de Şube Açma
- Türkiye'de Ortak Girişimler
- Türkiye'de Ticari Sözleşmeler
Kurumsal Faaliyetler
- Türkiye'de Kurumsal Yönetim
- İşverenler İçin İş Hukuku
- Türkiye'de Çalışma İzinleri
- Türkiye'de Fikri Mülkiyet
- Veri Koruma (KVKK)
Ticari Risk
- Türkiye'de Borç Tahsili
- Ticari Davalar
- Uluslararası Tahkim
- Yabancı Mahkeme Kararlarının Tenfizi
Temel Sonuçlar
- Uluslararası işletmeler yalnızca pazara giriş sırasında değil, ticari faaliyetlerinin tamamı boyunca sürekli hukuki desteğe ihtiyaç duyar.
- Küresel şirket politikalarının Türk hukukuna uyum sağlamak için çoğu zaman yerelleştirilmesi gerekir.
- Kurumsal yönetim, istihdam, uyum ve ticari sözleşmeler birbirinden bağımsız değil, birlikte incelenmelidir.
- Etkili hukuki destek; muhasebeciler, vergi danışmanları ve merkez ofis ile koordinasyon gerektirir.
- Güçlü belge yönetimi ve uyum sistemleri ticari riskin azaltılmasına yardımcı olur.
- Uyuşmazlıkların önlenmesi; açık sözleşmeler, kurumsal yönetim ve iç kontroller aracılığıyla günlük faaliyetlere entegre edilmelidir.
- Birçok uluslararası işletme, Türkiye'deki uzun vadeli faaliyetlerini desteklemek için sürekli dış hukuk danışmanlığından faydalanır.
Hukuki Uyarı
Bu rehber yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Hukuki, vergisel veya ticari danışmanlık teşkil etmez ve belirli bir işletme veya işlem için hazırlanmış danışmanlığın yerine geçecek şekilde kullanılmamalıdır.
Her uluslararası işletme; sektörü, faaliyet modeli, sözleşmesel ilişkileri ve uygulanabilir Türk mevzuatı dikkate alınarak ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Ekibimizle Görüşün
Hukuk&Co., Türkiye'de faaliyet gösteren veya Türkiye pazarına giriş yapan uluslararası işletmelere danışmanlık sağlamaktadır.
Çok dilli ekibimiz yabancı şirketlere aşağıdaki konularda yardımcı olur:
- pazara giriş ve şirket yapılanması;
- ticari sözleşmeler ve müzakereler;
- istihdam ve çalışma izni konuları;
- kurumsal yönetim ve uyum;
- veri koruma ve fikri mülkiyet;
- ticari uyuşmazlıklar ve borç tahsili;
- sürekli hukuki danışmanlık hizmetleri.
Uluslararası şirketler, bölgesel merkezler, aile işletmeleri ve çok uluslu gruplarla çalışarak Türkiye'deki ticari faaliyetlerinin tamamında pratik hukuki destek sağlıyoruz.



