Türk Hukuk Sistemini Anlamak: Yabancılar İçin Bir Kılavuz
İçindekiler
- Kısa Yanıt
- Türkiye'de Ne Tür Bir Hukuk Sistemi Vardır?
- Anayasa ve Hukukun Üstünlüğü
- Türk Hukukunun Temel Kaynakları
- Türk Mahkeme Sistemi Nasıl Organize Edilmiştir?
- Adli Yargı Mahkemeleri
- İdari Yargı Mahkemeleri
- Anayasa Mahkemesi
- Hukuk Mahkemeleri
- Ceza Mahkemeleri
- Ticaret Mahkemeleri
- Aile Mahkemeleri
- İcra ve İflas Daireleri
- Türkiye'de İstinaf ve Temyiz
- Hâkimlerin ve Savcıların Rolü
- Avukatların Rolü
- Noterlerin Rolü
- Kamu Kurumları ve İdari İşlemler
- Hukuki Belgeler ve Deliller
- Dil ve Tercüme
- UYAP ve Dijital Mahkeme Kayıtları
- Hukuki Süreler
- Mahkeme Masrafları ve Hukuki Ücretler
- Bir Hukuki Süreç Genellikle Nasıl İlerler?
- Yaygın Yanlış Anlamalar
- Sıkça Sorulan Sorular
- İlgili Hukuk Rehberleri
Giriş
Yabancı bir hukuk sistemini anlamak, özellikle dil, kurumlar ve prosedürler kişinin kendi ülkesinden farklı olduğunda zor olabilir.
Türkiye'de hukuki meselelerle ilgilenen yabancı kişiler ve uluslararası şirketler aşağıdaki gibi kendilerine yabancı gelebilecek terimlerle karşılaşabilir:
- adli yargı mahkemesi;
- idari yargı mahkemesi;
- Cumhuriyet savcısı;
- icra dairesi;
- bölge adliye mahkemesi;
- Yargıtay;
- Danıştay;
- Anayasa Mahkemesi;
- Vekâletname;
- noter tasdikli tercüme.
Bu kurum ve prosedürlerin hepsi aynı görevi yerine getirmez.
Bir taşınmaz uyuşmazlığı, göçmenlik başvurusunun reddi, ceza soruşturması, ticari bir talep veya aile hukuku davası farklı hukuki yollar izleyebilir ve farklı mahkemeleri, makamları ve süreleri içerebilir.
Türk hukuk sisteminin temel yapısını anlamak, yabancı müvekkillerin:
- hangi kurumun sorumlu olabileceğini belirlemesine;
- neden farklı prosedürlerin uygulandığını anlamasına;
- hukuki belgeleri daha doğru yorumlamasına;
- sürelerin işlemeye başlayıp başlamadığını fark etmesine;
- avukatlar ve kamu makamlarıyla daha etkili iletişim kurmasına;
- hukuki süreçler hakkında gerçekçi beklentiler geliştirmesine
yardımcı olur.
Bu rehber, Türk hukuk sistemine pratik bir giriş sağlamaktadır. Belirli bir dava hakkında hukuki danışmanlık vermekten ziyade genel yapıyı ve hukuki süreci açıklamayı amaçlamaktadır.
Kısa Yanıt
Türkiye, hukuki kuralların temel olarak Anayasa, kanunlar, yönetmelikler ve diğer yazılı hukuki düzenlemelerde yer aldığı kodifiye edilmiş bir hukuk sistemine sahiptir.
Anayasa'nın 9. maddesi uyarınca yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.
Mahkeme sistemi temel olarak şu ayrı yargı kollarını içerir:
- medeni ve cezai konularla ilgilenen adli yargı mahkemeleri;
- kamu makamlarıyla ilgili uyuşmazlıkları inceleyen idari yargı mahkemeleri;
- anayasal denetim yapan ve belirli temel hak ihlallerine ilişkin şartları taşıyan bireysel başvuruları inceleyen Anayasa Mahkemesi;
- belirli hukuki konularla ilgilenen uzmanlaşmış mahkemeler ve kurumlar.
Birçok dava ayrıca bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtay veya Danıştay gibi yüksek mahkemeleri de içerebilir.
Doğru hukuki yol şu unsurlara bağlıdır:
- uyuşmazlığın niteliği;
- taraflar;
- kararı veren makam;
- usul aşaması;
- talep edilen hukuki çözüm.
Genel Bakış
| Hukuk Sisteminin Bölümü | Temel İşlev |
|---|---|
| Anayasa | Temel hukuki ve kurumsal çerçeveyi oluşturur |
| TBMM ve yasama | Yazılı kanunları oluşturur |
| Adli yargı mahkemeleri | Hukuk ve ceza davalarına bakar |
| İdari yargı mahkemeleri | Kamu makamlarıyla ilgili uyuşmazlıkları inceler |
| Anayasa Mahkemesi | Anayasal konuları ve şartları taşıyan bireysel başvuruları inceler |
| Yargıtay | Adli hukuk alanında yüksek inceleme yapar |
| Danıştay | İdari hukuk alanında yüksek inceleme yapar |
| Hâkimler | Uygulanabilir hukuk çerçevesinde davaları bağımsız şekilde karara bağlar |
| Savcılar | Ceza soruşturmalarını ve kovuşturmalarını yürütür ve denetler |
| Avukatlar | Müvekkillere hukuki danışmanlık verir ve onları temsil eder |
| Noterler | Belirli belgeleri ve işlemleri tasdik eder ve resmileştirir |
| İcra daireleri | Borç ve ilamların icrası işlemlerini yürütür |
| UYAP | Elektronik adli dosya ve belge yönetimini destekler |
Türkiye'de Ne Tür Bir Hukuk Sistemi Vardır?
Türkiye esas olarak kodifiye edilmiş bir hukuk sistemi üzerinden faaliyet gösterir.
Bu, hukuki kuralların temel olarak önceki mahkeme kararlarına değil, yazılı mevzuata dayandığı anlamına gelir.
Başlıca hukuk alanları aşağıdaki gibi yazılı kanunlar ve kanunlarla düzenlenmektedir:
- medeni hukuk;
- borçlar ve sözleşmeler;
- ticaret hukuku;
- ceza hukuku;
- medeni usul hukuku;
- ceza muhakemesi hukuku;
- idare hukuku;
- icra ve iflas hukuku;
- iş hukuku;
- aile hukuku.
Mahkeme kararları, özellikle yüksek mahkemelerin kararları, hukuki hükümlerin yorumlanması ve uygulanması açısından önem taşımaya devam eder.
Bununla birlikte, hukuki incelemenin başlangıç noktası genellikle ilgili yazılı mevzuattır.
Yazılı Hukuk ve İçtihat Karşılaştırması
| Yazılı Mevzuat | Mahkeme Kararları |
|---|---|
| Hukuki kuralları ve prosedürleri belirler | Bu kuralları yorumlar ve uygular |
| Kanunları, kodları ve yönetmelikleri içerir | Uyuşmazlık konusu hukuki meseleler hakkında yol gösterir |
| Genellikle hukuki analizin temel başlangıç noktasıdır | Özellikle yüksek mahkemeler tarafından verildiğinde etkilidir |
| Konusuna ve kapsamına göre uygulanır | Davanın olaylarına ve usul bağlamına bağlıdır |
Common-law hukuk sistemlerinden gelen yabancı müvekkiller, daha önce verilmiş tek bir kararın benzer olaylara sahip sonraki her davayı otomatik olarak belirlediğini varsaymamalıdır.
Uygulanabilir mevzuatın ifadeleri, somut deliller ve usule ilişkin koşullar önemini korur.
Anayasa ve Hukukun Üstünlüğü
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, devletin temel yapısını ve kamu kurumlarını, hakları ve yargı yetkisini düzenleyen temel çerçeveyi oluşturur.
Anayasa, yargı yetkisinin Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılacağını öngörür.
Anayasal ilkeler aşağıdaki konuları etkiler:
- mahkemelerin organizasyonu;
- yargı bağımsızlığı;
- temel hak ve özgürlükler;
- kamu kurumlarının yetkileri;
- anayasal denetim;
- hukuki başvuru yollarına erişim.
Bu nedenle Anayasa yalnızca başka bir kanun değildir. İç hukuk hiyerarşisinin en üst seviyesinde yer alır.
Anayasal Haklar ve Bireysel Başvurular
Türk anayasal sistemi kapsamında, şartları taşıyan kişiler, Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında korunan bir temel hakkın kamu makamı tarafından ihlal edildiğini ileri sürdüklerinde, ilgili kabul edilebilirlik şartlarına ve başvuru yollarının tüketilmesi koşuluna tabi olarak Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilir.
Bireysel başvuru, her türlü hukuki anlaşmazlık için kullanılan olağan bir ek temyiz yolu değildir.
Bu, şartları taşıyan temel hak ihlali iddialarına yönelik özel bir anayasal hukuk yoludur.
Türk Hukukunun Temel Kaynakları
Uygulanabilir hukuki kurallar çeşitli kaynaklardan gelebilir.
Bunlar genellikle şunları içerir:
- Anayasa;
- yasama organı tarafından çıkarılan kanunlar;
- hukuken yetkili oldukları alanlarda Cumhurbaşkanlığı kararnameleri;
- yönetmelikler;
- uluslararası anlaşmalar;
- ikincil idari mevzuat;
- yargısal yorumlar;
- genel hukuk ilkeleri.
Bu kaynakların hiyerarşisi ve uygulanabilirliği, söz konusu hukuki meseleye bağlıdır.
Hukuk Kaynağının Önemi
Yabancı bir müvekkil aşağıdaki durumlarla karşılaşabilir:
- bir kanunda belirtilen kural;
- bir yönetmelikte yer alan usul şartı;
- idari bir genelge;
- uluslararası bir antlaşma;
- kuralın nasıl uygulanacağını etkileyen bir mahkeme yorumu.
Her belgenin aynı hukuki yetkiye sahip olmadığı unutulmamalıdır.
Bu nedenle avukatın aşağıdaki hususları belirlemesi gerekir:
- hangi hukuki düzenlemenin uygulanacağı;
- düzenlemenin hâlen yürürlükte olup olmadığı;
- mahkemelerin veya makamların bunu nasıl yorumladığı;
- olaylara özel kuralların uygulanıp uygulanmadığı.
Türk Mahkeme Sistemi Nasıl Organize Edilmiştir?
Türk hukuk sistemi, her tür davayı ele alan tek bir mahkeme hiyerarşisinden oluşmaz.
Farklı yargı kolları, farklı hukuki uyuşmazlık kategorileriyle ilgilenir.
Temel ayrım şunlar arasındadır:
- medeni ve cezai konularla esas olarak ilgilenen adli yargı;
- idari işlemler ve kamu makamlarıyla ilgili uyuşmazlıklarla esas olarak ilgilenen idari yargı;
- anayasal denetim ve şartları taşıyan bireysel başvurularla ilgilenen anayasal yargı.
Türkiye'nin yargı teşkilatı ayrıca ilk derece mahkemelerini, bölge adliye mahkemelerini ve yüksek mahkemeleri içerir. Adalet Bakanlığının resmi materyalleri, yargı alanına ve davaya bağlı olarak ilk derece yargılaması, bölgesel inceleme ve yüksek mahkeme incelemesini içeren çok kademeli bir yargı yapısını açıklamaktadır.
Mahkeme Yapısına Genel Bakış
| Yargı Kolu | İlk Derece Örnekleri | İstinaf veya Yüksek İnceleme |
|---|---|---|
| Hukuk ve ceza adli yargısı | Hukuk mahkemeleri, ceza mahkemeleri ve uzmanlaşmış mahkemeler | Bölge Adliye Mahkemeleri ve uygulanabildiğinde Yargıtay |
| İdari yargı | İdare mahkemeleri ve vergi mahkemeleri | Bölge İdare Mahkemeleri ve uygulanabildiğinde Danıştay |
| Anayasal yargı | Anayasa Mahkemesi | Anayasal yargı olağan temyiz sürecinden ayrıdır |
Her kararın her olası yargı seviyesinden geçmesi gerekmez.
Bir istinaf veya yüksek mahkeme incelemesinin mümkün olup olmadığı aşağıdakilere bağlı olabilir:
- dava türü;
- uyuşmazlık değeri;
- kararın niteliği;
- usul kuralları;
- kanuni sınırlamalar.
Adli Yargı Mahkemeleri
Adli yargı mahkemeleri genel olarak hukuk ve ceza davalarıyla ilgilenir.
Hukuki uyuşmazlıklar şunları içerebilir:
- sözleşmeler;
- mülkiyet;
- aile hukuku;
- miras;
- istihdam;
- ticari ilişkiler;
- tazminat;
- borçlar.
Ceza mahkemeleri ise Türk hukukuna göre suç teşkil ettiği iddia edilen fiillerle ilgili davalara bakar.
Adli yargı içerisinde farklı ilk derece mahkemelerinin farklı konu bakımından görevleri olabilir.
Doğru mahkemenin belirlenmesi, talebin türüne ve uygulanabilir usul kurallarına bağlıdır.
İdari Yargı Mahkemeleri
İdari yargı mahkemeleri, kamu idari makamlarının işlemlerinden, kararlarından veya eylemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarla ilgilenir.
Örnekler:
- göçmenlik kararları;
- devlet tarafından verilen ruhsatlar;
- kamu sektöründeki disiplin işlemleri;
- belediye kararları;
- vergi tarhiyatları;
- idari para cezaları;
- düzenleyici işlemler.
İdari dava, özel bir kişi veya şirkete karşı açılan olağan bir hukuk davasından farklıdır.
Makamın kimliği, kararın türü ve talep edilen hukuki çözüm aşağıdakileri etkileyebilir:
- yargı kolu;
- dava açma usulü;
- süre;
- mahkemenin görev ve yetkisi.
Adli Dava ve İdari Dava
| Adli Uyuşmazlık | İdari Uyuşmazlık |
|---|---|
| Genellikle özel kişiler veya şirketlerle ilgilidir | Genellikle kamu makamının işlemi veya kararıyla ilgilidir |
| Sözleşme, aile, mülkiyet veya suç konularını içerebilir | Ruhsat, ret, ceza veya düzenleyici kararları içerebilir |
| Adli yargı mahkemelerinde görülür | İdare veya vergi mahkemelerinde görülür |
| Yüksek inceleme Yargıtay'ı içerebilir | Yüksek inceleme Danıştay'ı içerebilir |
Doğru yargı kolunun belirlenmesi önemlidir; çünkü yanlış yargı kolunda dava açılması gecikmeye ve usule ilişkin sorunlara neden olabilir.
Anayasa Mahkemesi
Anayasa Mahkemesi, olağan hukuk, ceza ve idare mahkemelerinden farklı görevler üstlenir.
Görevleri arasında yetkisi kapsamında anayasal denetim yapmak ve şartları taşıyan temel hak ihlali iddialarına ilişkin bireysel başvuruları incelemek bulunur.
Anayasa Mahkemesi, olağan bir davadaki her türlü maddi veya hukuki anlaşmazlığı yeniden inceleyen standart bir temyiz mahkemesi olarak değerlendirilmemelidir.
Hukuk Mahkemeleri
Hukuk mahkemeleri, kişiler, işletmeler ve diğer tüzel kişiler arasındaki özel hukuk uyuşmazlıklarını çözer.
Yaygın örnekler:
- sözleşme talepleri;
- tazminat;
- mülkiyet uyuşmazlıkları;
- kiracı ve kiraya veren uyuşmazlıkları;
- miras;
- aile meseleleri;
- iş ilişkileriyle ilgili talepler;
- tüketici uyuşmazlıkları.
Konusuna göre farklı mahkemeler görevli olabilir.
Örnekler:
- sulh hukuk mahkemeleri;
- asliye hukuk mahkemeleri;
- aile mahkemeleri;
- ticaret mahkemeleri;
- iş mahkemeleri;
- tüketici mahkemeleri;
- kurulduğu yerlerde fikri ve sınai haklar mahkemeleri.
Genel ve Uzmanlaşmış Mahkemeler
| Genel Mahkeme | Uzmanlaşmış Mahkeme |
|---|---|
| Uzmanlaşmış bir mahkemeye verilmemiş konulara bakar | Belirli bir hukuki uyuşmazlık kategorisine bakar |
| Daha geniş konu bakımından yetkiye sahiptir | Kanunla belirlenmiş özel yetkiye sahiptir |
| Örnek: Asliye hukuk mahkemesi | Örnekler: aile, iş veya ticaret mahkemesi |
Doğru mahkemenin seçilmesi, yargılamanın geçerliliğini ve etkinliğini etkileyebilir.
Ceza Mahkemeleri
Ceza mahkemeleri, işlendiği iddia edilen suçlara ilişkin kovuşturmaları ele alır.
Bir ceza davası çeşitli aşamalar içerebilir:
- Şikâyet veya ihbar;
- Soruşturma;
- Savcılık değerlendirmesi;
- Yasal şartların oluşması hâlinde kovuşturma;
- Yargılama;
- Karar;
- Mevcut olması hâlinde istinaf veya diğer kanun yolları.
Cumhuriyet savcıları soruşturma ve kovuşturma sürecinde merkezi bir rol oynar.
Mağdur, şikâyetçi, şüpheli ve sanığın usul bakımından farklı konumları ve hakları vardır.
Ceza Yargılaması Özel Bir Hukuk Davası Değildir
Ceza yargılaması yalnızca iki özel taraf arasındaki bir uyuşmazlık değildir.
Devlet, iddia edilen suçları Cumhuriyet savcıları ve ceza mahkemeleri aracılığıyla soruşturur ve kovuşturur.
Bununla birlikte, iddia edilen suçtan etkilenen kişiler uygulanabilir usul kurallarına göre sürece katılabilir ve ayrıca ayrı bir hukuk veya tazminat talebinde bulunabilir.
Hâkimlerin ve Savcıların Rolü
Hâkimler, usul çerçevesinde sunulan olayları ve delilleri ilgili hukuk kurallarına uygulayarak davaları karara bağlar.
Anayasa, yargı yetkisinin bağımsız ve tarafsız mahkemeler tarafından kullanılmasını gerektirir.
Cumhuriyet savcıları esas olarak ceza soruşturmaları ve kovuşturmalarıyla bağlantılı görevleri yerine getirir.
Görevleri şunları içerebilir:
- soruşturmaları denetlemek;
- delilleri toplamak veya toplanmasını yönlendirmek;
- ceza iddialarını değerlendirmek;
- kovuşturma şartlarının oluşup oluşmadığını değerlendirmek;
- ceza mahkemesi önünde kamu adına iddiayı sunmak.
Savcı, şikâyetçinin veya mağdurun özel avukatı değildir.
Avukatların Rolü
Avukatlar hukuki konularda müvekkillerine danışmanlık yapar ve onları temsil eder.
Çalışmaları şunları içerebilir:
- hukuki danışmanlık sağlamak;
- hukuki hakları ve riskleri analiz etmek;
- belgeleri incelemek;
- sözleşmeler hazırlamak;
- başvuru ve dilekçeler hazırlamak;
- müzakere etmek;
- müvekkilleri mahkemeler ve kamu makamları önünde temsil etmek;
- süreleri takip etmek;
- sınır ötesi hukuki meseleleri koordine etmek.
Türkiye'de faaliyet gösteren avukatlar mesleki baro yapısı içerisinde yer alır. Türkiye Barolar Birliği, ülke çapında mesleki kaynaklar ve barolarla ilgili bilgilere erişim sağlar.
Avukat – Mahkeme – Kamu Makamı
| Kurum veya Meslek | Temel Rol |
|---|---|
| Avukat | Müvekkile danışmanlık yapar ve onu temsil eder |
| Hâkim | Davayı karara bağlar |
| Savcı | Ceza kovuşturması görevlerini yürütür |
| Noter | Belirli belgeleri ve işlemleri tasdik eder |
| Kamu makamı | Hukuki yetkileri kapsamında idari kararlar alır |
| İcra dairesi | Borç ve ilamların icrası işlemlerini yürütür |
Bu farklılıkları anlamak, yabancı müvekkillerin kiminle iletişim kurduğunu ve ilgili kişi veya kurumun hukuken ne yapabileceğini anlamasına yardımcı olur.
Birinci Bölümden Önemli Noktalar
- Türkiye, esas olarak yazılı hukuk kaynaklarına dayanan kodifiye edilmiş bir hukuk sistemine sahiptir.
- Anayasa, yargı yetkisinin ve hukuki hakların temel çerçevesini oluşturur.
- Türk mahkemeleri adli, idari ve anayasal yargı kollarına ayrılır.
- Hukuk, ceza ve idari uyuşmazlıklar farklı prosedürlere tabidir.
- İlk derece mahkemeleri, bölge adliye mahkemeleri ve yüksek mahkemeler farklı görevler üstlenir.
- Anayasa Mahkemesi olağan bir ek temyiz mahkemesi değildir.
- Hâkimler, savcılar, avukatlar, noterler ve icra dairelerinin farklı hukuki rolleri vardır.
- Doğru mahkeme, makam ve prosedürün belirlenmesi önemlidir; çünkü süreler ve başvuru yolları farklılık gösterebilir.
- Genel hukuki bilgiler, belirli bir olayın somut gerçeklerinin, belgelerinin ve usul aşamasının analizinin yerini tutamaz.
Ticaret Mahkemeleri
Ticari uyuşmazlıklar, uygulanabilir usul kurallarının görev verdiği durumlarda genellikle uzmanlaşmış ticaret mahkemelerinde görülür.
Ticari konular şunları içerebilir:
- şirketler;
- pay sahipleri;
- ticari sözleşmeler;
- ticari satışlar;
- acentelik ve distribütörlük;
- bankacılık;
- sigorta;
- kıymetli evrak;
- şirket yönetimi;
- birleşme ve devralmalar.
Ticari uyuşmazlıklar çoğu zaman aşağıdakileri içerir:
- çok sayıda belge;
- finansal kayıtlar;
- muhasebe delilleri;
- bilirkişi raporları;
- sözleşmelerin yorumlanması.
Bu nedenle ticari dava süreçleri sıradan hukuk uyuşmazlıklarından önemli ölçüde farklı olabilir.
Tipik Ticari Uyuşmazlıklar
| Uyuşmazlık | Örnek |
|---|---|
| Pay sahibi uyuşmazlıkları | Mülkiyet, oy hakları veya yönetim anlaşmazlıkları |
| Ticari sözleşmeler | Tedarik, dağıtım veya hizmet sözleşmeleri |
| Şirket yönetimi | Yönetici yetkileri ve şirket kararları |
| Borç tahsili | Ticari alacaklar |
| Sigorta uyuşmazlıkları | Teminat ve tazminat konuları |
| Bankacılık işlemleri | Ticari finansman ve garantiler |
İşletmeler genel olarak aşağıdaki belgeleri saklamalıdır:
- sözleşmeler;
- faturalar;
- yazışmalar;
- ödeme kayıtları;
- muhasebe belgeleri;
- yönetim kurulu kararları;
- ticari sicil kayıtları.
Bir uyuşmazlık daha sonra ortaya çıkarsa bu belgeler önemli deliller hâline gelebilir.
Aile Mahkemeleri
Aile mahkemeleri, aile ilişkilerinden doğan hukuki meselelerle ilgilenir.
Yaygın örnekler:
- boşanma;
- çocuk velayeti;
- çocuk nafakası;
- nafaka;
- mal rejimi;
- soybağı;
- evlat edinme;
- aile içi şiddetten korunmaya yönelik tedbirler.
Uluslararası aile meseleleri ayrıca şunları içerebilir:
- farklı vatandaşlıklar;
- yurtdışında gerçekleştirilen evlilikler;
- yurtdışında yaşayan çocuklar;
- yabancı mahkeme kararlarının tanınması;
- uluslararası çocuk yer değiştirmeleri.
Bu davalar çoğu zaman hukuki, mali ve kişisel hususları bir arada içerir.
Yabancıları Sıklıkla İlgilendiren Aile Hukuku Konuları
| Hukuki Konu | Olası Sınır Ötesi Unsur |
|---|---|
| Boşanma | Yurtdışında gerçekleştirilen evlilik |
| Çocuk velayeti | Farklı vatandaşlıklara sahip ebeveynler |
| Çocuğun başka yere taşınması | Yurtdışında yaşayan bir ebeveyn |
| Nafaka | Başka bir ülkede icra |
| Tanıma işlemleri | Yabancı mahkeme kararları |
| Mal paylaşımı | Birden fazla ülkede bulunan varlıklar |
Uygulanabilir prosedür, somut olayın özelliklerine bağlıdır.
İcra ve İflas Daireleri
Lehe verilen bir mahkeme kararı, ödemenin veya yükümlülüğün derhal yerine getirileceği anlamına gelmez.
Bir taraf icra edilebilir bir yükümlülüğe gönüllü olarak uymazsa icra prosedürleri gerekli olabilir.
İcra daireleri, uygulanabilir hukuki çerçeve doğrultusunda icra işlemlerini yürütmekten sorumludur.
Örnekler:
- para borcunun icrası;
- mahkeme kararlarının icrası;
- haciz işlemleri;
- belirli varlıkların satışı;
- icra edilebilir yükümlülüklerin yerine getirilmesi.
İflas işlemleri ayrı hukuki kurallara tabidir ve uygun ticari durumlarda uygulanabilir.
Mahkeme Kararı ve İcra
| Mahkeme Kararı | İcra Prosedürü |
|---|---|
| Hukuki hakları belirler | Kararın pratikte uygulanmasını amaçlar |
| Uyuşmazlığı çözer | Ödeme tahsil edebilir veya yükümlülükleri uygulatabilir |
| Bir usul aşamasını sona erdirir | Başka bir aşamayı başlatabilir |
| Tek başına ödemeyi garanti etmez | Uygun durumlarda yasal icra mekanizmalarını kullanır |
Yabancı müvekkiller, mahkeme kararı alınması ile gerçek anlamda tahsilat yapılmasının ayrı usul aşamalarını içerebileceğini öğrenince şaşırabilir.
Türkiye'de İstinaf ve Temyiz
Birçok adli karar, uygulanabilir hukuki şartların yerine getirilmesi hâlinde üst mahkemeler tarafından incelenebilir.
İstinaf ve temyiz yapısı aşağıdakilere bağlıdır:
- dava türü;
- ilgili mahkeme;
- usul mevzuatı;
- kanuni şartlar.
İstinaf ve temyiz süreçleri genellikle davayı en baştan tamamen tekrarlamaktan ziyade hukuki ve usule ilişkin konulara odaklanır.
Her karar otomatik olarak her olası inceleme seviyesine tabi değildir.
Tipik Mahkeme Yapısı
| Aşama | Genel İşlev |
|---|---|
| İlk derece mahkemesi | Delilleri inceler ve davayı ilk aşamada karara bağlar |
| Bölgesel istinaf incelemesi | Uygulanabilir olduğunda ilk derece kararını inceler |
| Yüksek mahkeme incelemesi | Uygulanabilir hukuk kapsamında şartları taşıyan hukuki meseleleri inceler |
Daha ileri bir incelemenin mümkün olup olmadığı, davaya uygulanabilir özel hukuki çerçeveye bağlıdır.
Noterlerin Rolü
Noterler, Türk hukuk sistemi içerisinde önemli ancak farklı bir rol üstlenir.
Hâkim veya avukat olarak hareket etmezler.
Bunun yerine noterler aşağıdaki gibi işlemleri gerçekleştirir:
- belgeleri tasdik etmek;
- imzaları onaylamak;
- belirli hukuki belgeleri hazırlamak;
- onaylı suretler düzenlemek;
- beyanları kayda geçirmek;
- gerekli hâllerde vekâletnameleri düzenlemek.
Birçok yabancı müvekkil aşağıdaki işlemler için notere başvurur:
- vekâletname verme;
- tercümeleri tasdik ettirme;
- beyan hazırlama;
- imzaları onaylatma.
Avukat ve Noter
| Avukat | Noter |
|---|---|
| Hukuki danışmanlık verir | Hukuki temsil sağlamaz |
| Müvekkilin hukuki menfaatlerini korur | Yetkili tasdik işlemlerini gerçekleştirir |
| Hukuki stratejiyi değerlendirir | Belirli hukuki belgeleri resmileştirir |
| Müvekkilleri mahkemelerde temsil eder | Hukuki uyuşmazlıklara karar vermez |
Bu iki meslek birbirini tamamlayan ancak hukuken farklı işlevler gerçekleştirir.
Kamu Kurumları ve İdari İşlemler
Yabancıları ilgilendiren birçok hukuki mesele mahkemeler yerine idari makamlarla başlar.
Örnekler:
- ikamet izinleri;
- çalışma izinleri;
- vatandaşlık;
- tapu işlemleri;
- belediyeler;
- vergilendirme;
- şirket tescili;
- ruhsatlandırma.
İdari kararlar, hukuki şartların yerine getirilmesi hâlinde daha sonra idari mahkemeler tarafından incelenebilir.
Aşağıdakiler arasındaki ayrım önemlidir:
- idari başvuru;
- idari karar;
- bu kararın yargısal denetimi.
Her aşama farklı prosedürler ve süreler içerebilir.
İdari Sürece Genel Bakış
| Aşama | Örnek |
|---|---|
| Başvuru | Yetkili makama başvurunun sunulması |
| İdari inceleme | Makamın belgeleri incelemesi |
| İdari karar | Onay, ret veya başka bir karar |
| Mevcutsa idari başvuru yolu | Kanunda öngörülmüşse itiraz veya iç inceleme |
| Mevcutsa yargısal denetim | İdare mahkemesi süreci |
Mevcut başvuru yolları uygulanabilir mevzuata bağlıdır.
Hukuki Belgeler ve Deliller
Hukuki sonuçlar çoğu zaman varsayımlardan ziyade delillere bağlıdır.
Deliller şunları içerebilir:
- sözleşmeler;
- yazışmalar;
- faturalar;
- ödeme kayıtları;
- resmi belgeler;
- bilirkişi raporları;
- fotoğraflar;
- videolar;
- elektronik iletişimler;
- hukuken ilgili olduğu durumlarda tanık beyanları.
Delillerin ilgisi ve kabul edilebilirliği uygulanabilir usul kurallarına bağlıdır.
Belgeleri Erken Aşamada Koruyun
Bir uyuşmazlık ortaya çıkabilecekse aşağıdakilerin korunması genellikle faydalıdır:
- orijinal belgeler;
- elektronik iletişimler;
- ödeme onayları;
- fotoğraflar;
- resmi bildirimler;
- teslim kayıtları;
- sözleşmeler;
- tercümeler.
Dava başladıktan sonra beklemek, delillerin elde edilmesini zorlaştırabilir.
Dil ve Tercüme
Türkçe, resmi adli ve idari işlemlerde kullanılan dildir.
Yabancı dildeki belgeler aşağıdakileri gerektirebilir:
- onaylı tercüme;
- gerekli hâllerde noter tasdiki;
- uygulanabilir olduğu durumlarda Apostil veya konsolosluk tasdiki;
- ilgili makam tarafından doğrulama.
Gerekli formaliteler şunlara bağlıdır:
- belgenin menşe ülkesi;
- belge türü;
- hukuki amaç.
Müvekkiller, yabancı dildeki her belgenin Türkiye'de otomatik olarak kabul edileceğini varsaymamalıdır.
Yabancı Belgeler
| Durum | Olası Gereklilik |
|---|---|
| Yabancı doğum belgesi | Gerektiğinde tercüme ve tasdik |
| Yabancı evlilik belgesi | Tercüme ve olası Apostil/tasdik |
| Yabancı şirket belgesi | Tercüme ve şirket doğrulaması |
| Yabancı mahkeme kararı | Tanıma prosedürleri uygulanabilir |
| Yabancı vekâletname | Ek formaliteler gerekli olabilir |
Uygun süreç, uygulanabilir hukuk ve uluslararası anlaşmalara göre değişir.
UYAP ve Dijital Mahkeme Kayıtları
Türkiye, UYAP (Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi) olarak bilinen elektronik bir adli bilgi sistemine sahiptir.
UYAP, elektronik başvuru, belge yönetimi ve yargı sistemi içerisindeki iletişim dahil olmak üzere adli yönetimin birçok yönünü destekler.
Hukuk profesyonelleri için UYAP:
- izin verilen durumlarda belgelerin elektronik olarak sunulmasına;
- usule ilişkin gelişmelerin takip edilmesine;
- yetkili sınırlar içerisinde dava bilgilerinin görüntülenmesine;
- adli iletişimin yönetilmesine
yardımcı olur.
Yabancı müvekkiller genellikle UYAP ile avukatlar veya yetkili kullanıcılarla aynı şekilde doğrudan etkileşim kurmaz; ancak hukuki temsilcileri aracılığıyla UYAP üzerinden alınan güncellemeleri alabilir.
Dijital Dava Yönetiminin Faydaları
Elektronik sistemler aşağıdakileri geliştirebilir:
- belge yönetimi;
- usul etkinliği;
- iletişim;
- kayıt tutma;
- yetkili kullanıcıların dava bilgilerine erişimi.
Dijital sistemler, davayı yöneten hukuki hakları veya usul şartlarını değiştirmez.
Hukuki Süreler
Süreler, herhangi bir hukuki meselenin en önemli unsurlarından biridir.
Farklı hukuki prosedürler aşağıdakiler için farklı süreler içerebilir:
- dava açılması;
- istinaf veya temyiz başvurusu;
- mahkeme belgelerine cevap verilmesi;
- idari kararlara itiraz edilmesi;
- ek belgelerin sunulması;
- icra işlemleri.
Bir sürenin kaçırılması, mevcut hukuki başvuru yollarını azaltabilir veya ortadan kaldırabilir.
İyi Uygulama
Resmi bir belge alındığında:
- alındığı tarihi kaydedin;
- belgenin tamamını saklayın;
- teslim kanıtını muhafaza edin;
- hukuki sonuç doğurma ihtimali varsa hızlı şekilde açıklama isteyin.
Uygulanabilir usul kurallarını doğrulamadan ek süre bulunduğunu varsaymayın.
Mahkeme Masrafları ve Hukuki Ücretler
Hukuki süreçler çeşitli masraf kategorilerini içerebilir.
Bunlar şunları içerebilir:
- mahkeme harçları;
- bilirkişi ücretleri;
- tercüme masrafları;
- noter giderleri;
- resmi idari ücretler;
- hukuki temsil ücretleri;
- uygulanabilir olduğu durumlarda icra masrafları.
Hukuki masrafların bulunması, her masraf kaleminin her davada uygulanacağı anlamına gelmez.
Gerçek masraflar yargılamanın niteliğine bağlıdır.
Farklı Hukuki Masraf Türleri
| Tür | Örnekler |
|---|---|
| Resmi masraflar | Mahkeme harçları, başvuru ücretleri, idari ücretler |
| Mesleki masraflar | Avukatlık ücretleri |
| Üçüncü taraf masrafları | Bilirkişiler, tercümanlar, noterler |
| İcra masrafları | İcra işlemleriyle bağlantılı masraflar |
Müvekkiller, resmi olarak avukatla çalışmaya başlamadan önce hukuki hizmetin kapsamını ve öngörülen masrafları anlamalıdır.
Bir Hukuki Süreç Genellikle Nasıl İlerler?
Her dava farklı olsa da birçok hukuki süreç genel olarak benzer bir sıra izler.
Aşama 1 — İlk Olaylar
Müvekkil hukuki meseleyi belirler ve mevcut belgeleri toplar.
Aşama 2 — Hukuki Değerlendirme
Uygulanabilir hukuk, deliller, riskler ve olası seçenekler incelenir.
Aşama 3 — Strateji
Müvekkil müzakere etmeye, başvuru yapmaya, savunma sunmaya, dava açmaya veya başka yasal bir yol izlemeye karar verir.
Aşama 4 — Prosedür
Başvurular, müzakereler, mahkeme süreçleri veya idari işlemler başlar.
Aşama 5 — Karar
Bir mahkeme veya makam karar verir ya da taraflar anlaşmaya varır.
Aşama 6 — Mevcutsa İstinaf veya Temyiz
Uygulanabilir mevzuat kapsamında inceleme yolları mevcut olabilir.
Aşama 7 — İcra veya Uyum
Karar gönüllü olarak veya uygun hukuki prosedürler aracılığıyla uygulanır.
Tipik Hukuki Süreç
| Aşama | Temel Amaç |
|---|---|
| Olayları belirleme | Hukuki meseleyi anlamak |
| Belgeleri değerlendirme | Delilleri ve uygulanabilir hukuku değerlendirmek |
| Strateji geliştirme | Uygun hukuki yaklaşımı seçmek |
| Resmi prosedür | Mahkeme, makam veya müzakere |
| Karar | Mahkeme kararı veya idari sonuç |
| İnceleme | Mevcutsa istinaf/temyiz |
| Uygulama | İcra veya uyum |
Her hukuki mesele, olaylara ve uygulanabilir hukuka bağlı olarak kendi usul yolunu izler.
Yaygın Yanlış Anlamalar
Yabancı müvekkiller bazen Türk hukuk sistemini yanlış anlayabilir.
Örnekler:
"Her hukuki sorun aynı mahkemeye gider."
Farklı mahkemeler farklı hukuki konularda görev sahibidir.
"Her anlaşmazlık dava açılmasını gerektirir."
Bazı meseleler müzakere, sulh veya idari prosedürlerle çözülebilir.
"Davayı kazanmak otomatik olarak ödeme almak anlamına gelir."
İcra prosedürleri hâlâ gerekli olabilir.
"Her yabancı belge Türkiye'de otomatik olarak geçerlidir."
Tercüme, tasdik veya tanıma prosedürleri gerekli olabilir.
"Anayasa Mahkemesi sadece başka bir temyiz mahkemesidir."
Anayasa Mahkemesinin yargı yetkisi ve görevleri olağan temyiz incelemesinden farklıdır.
"Savcı mağduru temsil eder."
Cumhuriyet savcıları özel hukuki temsilci olarak değil, kamu adına kovuşturma görevlerini yerine getirir.
Önemli Noktalar
- Türkiye, ayrı adli, idari ve anayasal yargı kollarına sahip yapılandırılmış ve kodifiye edilmiş bir hukuk sistemine sahiptir.
- Farklı uyuşmazlık türleri farklı mahkemeler ve makamlar tarafından ele alınır.
- Avukatlar, hâkimler, savcılar, noterler ve icra daireleri birbirinden farklı hukuki görevler üstlenir.
- İdari işlemler ve mahkeme yargılamaları farklı hukuki süreçlerdir.
- Resmi belgeler, tercümeler ve hukuki süreler yabancı müvekkiller için çoğu zaman kritik öneme sahiptir.
- Birçok mahkeme kararının pratikte tahsilat sağlanmadan önce ayrı bir icra aşamasından geçmesi gerekir.
- Hukuk sisteminin yapısını anlamak, yabancı müvekkillerin daha bilinçli kararlar vermesine ve hukuk profesyonelleriyle daha etkili iletişim kurmasına yardımcı olur.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye ne tür bir hukuk sistemine sahiptir?
Türkiye, hukuki kuralların esas olarak yazılı kanunlar, kanunlaştırmalar, yönetmelikler ve diğer resmi hukuki belgelerde düzenlendiği kodifiye edilmiş bir hukuk sistemine sahiptir.
Mahkeme kararları bu kuralların yorumlanması ve uygulanması açısından önemlidir; ancak yazılı mevzuat genellikle hukuki analizin temel başlangıç noktası olmaya devam eder.
Türkiye bir medeni hukuk ülkesi midir?
Türkiye genel olarak medeni hukuk veya kodifiye edilmiş hukuk sistemine sahip bir ülke olarak tanımlanır.
Bu sistem, hukuki emsallere birincil hukuk kaynağı olarak daha fazla ağırlık veren hukuk sistemlerinden farklıdır.
Türkiye'deki en yüksek hukuk normu nedir?
Anayasa, iç hukuk çerçevesindeki en yüksek hukuki normdur.
Devletin yapısını, kamu kurumlarının organizasyonunu, temel hakları ve yargı yetkisine ilişkin ilkeleri belirler.
Mahkeme kararları Türkiye'de bağlayıcı mıdır?
Mahkeme kararları, belirli davanın kapsamı içerisinde taraflar ve ilgili makamlar açısından bağlayıcıdır.
Yüksek mahkeme kararları hukuki hükümlerin yorumlanmasını ve uygulanmasını da etkileyebilir. Ancak emsal kararların rolü common-law hukuk sistemlerinden farklıdır.
Türkiye'de farklı mahkeme türleri var mıdır?
Evet.
Türk hukuk sistemi farklı yargı kolları ve uzmanlaşmış mahkemeler içerir.
Başlıca bölümler şunlardır:
- hukuk ve ceza davaları için adli yargı mahkemeleri;
- kamu makamlarıyla ilgili uyuşmazlıklar için idari yargı mahkemeleri;
- anayasal yargı;
- belirli hukuki konularla ilgilenen uzmanlaşmış mahkemeler.
Hukuk mahkemesi ile ceza mahkemesi arasındaki fark nedir?
Hukuk mahkemeleri esas olarak sözleşmeler, mülkiyet, miras, aile meseleleri ve tazminat gibi özel hukuk uyuşmazlıklarıyla ilgilenir.
Ceza mahkemeleri ise bir kişinin suç işlediğine ilişkin iddialarla ilgilenir.
İdare mahkemesi nedir?
İdare mahkemesi, kamu idari makamlarının kararları, işlemleri veya faaliyetlerinden doğan uyuşmazlıkları inceler.
Örnekler arasında göçmenlik retleri, belediye kararları, düzenleyici işlemler, idari para cezaları ve ruhsat uyuşmazlıkları bulunabilir.
Anayasa Mahkemesi nedir?
Anayasa Mahkemesi anayasal denetim yapar ve belirli temel hakların ihlal edildiği iddialarını içeren şartları taşıyan bireysel başvuruları inceler.
Her hukuki uyuşmazlık için olağan bir ek temyiz mahkemesi değildir.
Yargıtay nedir?
Yargıtay, adli yargı sistemi içerisinde yer alan bir yüksek mahkemedir.
Uygulanabilir usul kurallarına göre şartları taşıyan hukuk ve ceza kararlarını inceler.
Her dava otomatik olarak Yargıtay'a ulaşmaz.
Danıştay nedir?
Danıştay, idari yargı içerisinde yer alan yüksek mahkemedir.
İdare hukuku uyuşmazlıkları ve şartları taşıyan davalarda yüksek inceleme ile bağlantılı görevleri yerine getirir.
Bölge adliye mahkemeleri nedir?
Bölge adliye mahkemeleri, hukuken daha ileri bir inceleme mümkün olduğunda bir davanın üst mahkemeye taşınmasından önce şartları taşıyan ilk derece kararlarını inceler.
Kesin inceleme yolu dava türüne ve usul kurallarına bağlıdır.
Her davada istinaf veya temyiz hakkı var mıdır?
Her zaman değil.
İstinaf veya temyizin mevcut olup olmadığı ve kapsamı şunlara bağlı olabilir:
- kararın türü;
- ilgili mahkeme;
- dava değeri;
- kanuni sınırlamalar;
- usul mevzuatı.
Hangi hukuki yolun mevcut olduğunu ve uygulanabilir süreyi belirlemek için hukuki danışmanlık gerekebilir.
Türkiye'de davaya kim karar verir?
Hâkimler, uygulanabilir hukuk kurallarını delillere ve usul dosyasına uygulayarak davalara karar verir.
Yargılamanın türüne bağlı olarak karar tek hâkim tarafından veya bir heyet tarafından verilebilir.
Cumhuriyet savcısı ne yapar?
Cumhuriyet savcıları esas olarak ceza soruşturmaları ve kovuşturmalarıyla bağlantılı görevleri yerine getirir.
Delil toplama sürecini denetleyebilir, ceza iddialarını değerlendirebilir ve hukuki şartların oluşması hâlinde kamu adına kovuşturma başlatabilirler.
Savcı, şikâyetçinin veya mağdurun özel avukatı değildir.
Türk avukatı ne yapar?
Bir avukat:
- hukuki danışmanlık sağlayabilir;
- sözleşmeleri ve belgeleri inceleyebilir;
- dilekçe ve başvurular hazırlayabilir;
- müvekkilleri mahkemeler ve makamlar önünde temsil edebilir;
- müzakere yapabilir;
- süreleri takip edebilir;
- icra işlemlerine yardımcı olabilir;
- sınır ötesi hukuki meseleleri koordine edebilir.
Kesin rol, üzerinde anlaşılmış hukuki hizmet kapsamına bağlıdır.
Noter avukatla aynı mıdır?
Hayır.
Noter belirli belgeleri ve işlemleri tasdik eder ve resmileştirir.
Avukat ise müvekkilin hukuki menfaatleri konusunda danışmanlık yapar ve onu temsil eder.
Bu görevler birbirini tamamlayabilir ancak hukuken birbirinden farklıdır.
İcra dairesi ne yapar?
İcra dairesi, borçların ve mahkeme kararlarının icrası işlemlerini yürütür.
Borçlunun icra edilebilir bir yükümlülüğü veya mahkeme kararını gönüllü olarak yerine getirmemesi durumunda devreye girebilir.
Davayı kazanmak ödemeyi garanti eder mi?
Hayır.
Lehe verilen bir mahkeme kararı hukuki hakları belirler; ancak karşı taraf gönüllü olarak uymazsa ayrıca icra prosedürleri gerekebilir.
Borçlunun varlıkları ve ödeme yapabilme kapasitesi de tahsilatı etkileyebilir.
UYAP nedir?
UYAP, Türkiye'nin Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemidir.
Elektronik dava yönetimini, başvuruları, adli iletişimi ve yetkili mahkeme bilgilerine erişimi destekler.
Avukatlar ve yetkili kullanıcılar, hukuki süreçleri takip etmek ve yönetmek için UYAP'ı kullanabilir.
Yabancılar Türk mahkeme kayıtlarına erişebilir mi?
Erişim, kişinin hukuki rolüne, kimliğine, yetkisine ve uygulanabilir erişim kurallarına bağlıdır.
Yabancı bir müvekkil, dava bilgilerini ve belgelerini avukatı veya diğer yetkili kanallar aracılığıyla alabilir.
Türk mahkeme işlemleri İngilizce yürütülür mü?
Hayır.
Resmi adli ve idari işlemler Türkçe yürütülür.
Yabancı müvekkiller, konunun niteliğine bağlı olarak tercüman veya onaylı tercümeye ihtiyaç duyabilir.
Yabancı belgelerin Türkçeye çevrilmesi gerekir mi?
Çoğu zaman evet.
Yabancı dildeki belgelerin Türk mahkemeleri, noterler veya kamu makamları önünde kullanılabilmesi için onaylı Türkçe tercümesi gerekebilir.
Ek tasdik işlemleri de gerekli olabilir.
Apostil nedir?
Apostil, Lahey Apostil Sözleşmesine taraf ülkeler arasında kullanılan uluslararası bir tasdik şeklidir.
Belirli resmi belgelerin yurtdışında kullanılmak üzere gerçekliğini doğrular.
Sözleşmenin uygulanmadığı durumlarda konsolosluk tasdiki gerekebilir.
Yabancı mahkeme kararları Türkiye'de otomatik olarak tanınır mı?
Her zaman değil.
Yabancı bir mahkeme kararının Türkiye'de gerekli hukuki etkiyi doğurabilmesi için tanıma veya tenfiz sürecinden geçmesi gerekebilir.
Kesin süreç kararın türüne ve uygulanabilir hukuka bağlıdır.
Türkiye'de hukuki süreler önemli midir?
Evet.
Mahkeme, idari ve icra süreçlerinde aşağıdaki işlemler için kesin süreler bulunabilir:
- istinaf ve temyiz;
- itirazlar;
- cevaplar;
- başvurular;
- belge sunumları.
Bir sürenin kaçırılması mevcut hukuki yolları azaltabilir veya ortadan kaldırabilir.
Hukuki süre ne zaman başlar?
Başlangıç tarihi şunlara bağlı olabilir:
- resmi tebligat;
- elektronik bildirim;
- idari kararın alınması;
- kararın ilanı;
- kanunda belirlenen başka bir olay.
Bildirim yöntemi ve tarihi dikkatle saklanmalıdır.
Hukuki süre uzatılabilir mi?
Bazen mümkündür, ancak otomatik değildir.
Bir uzatmanın hukuken mümkün olup olmadığı ilgili prosedüre ve uygulanabilir kurallara bağlıdır. Müvekkiller ek süre verileceğini varsaymamalıdır.
Türkiye'de mahkeme davaları ne kadar sürer?
Tek bir standart süre yoktur.
Süre aşağıdakilere bağlı olabilir:
- mahkeme türü;
- davanın karmaşıklığı;
- taraf sayısı;
- deliller;
- bilirkişi incelemeleri;
- duruşma takvimi;
- istinaf ve temyiz;
- icra.
Bir avukat genel bir tahminde bulunabilir; ancak kesin tamamlanma tarihi garanti edilemez.
Tüm davalar İstanbul veya Ankara'da mı görülür?
Hayır.
Yargı yeri ve yetki aşağıdakilere bağlı olabilir:
- taraflar;
- taşınmazın bulunduğu yer;
- ifa yeri;
- kamu makamının bulunduğu yer;
- suçun veya olayın gerçekleştiği yer;
- özel usul kuralları.
Yetkili mahkeme başka bir il veya ilçede bulunabilir.
Bir yabancı Türkiye'de dava açabilir mi?
Evet, Türk mahkemelerinin yargı yetkisi bulunduğu ve uygulanabilir usul şartlarının yerine getirildiği durumlarda dava açabilir.
Kişinin vatandaşlığı tek başına Türk mahkemelerine erişmesini engellemez.
Bir yabancı Türkiye'de dava edilebilir mi?
Evet.
Yabancı bir kişi veya şirket, yargı yetkisi ve usul şartlarının karşılanması hâlinde Türkiye'deki bir davanın tarafı olabilir.
Yabancıların mahkeme işlemleri için Türkiye'de adresi olması gerekir mi?
Bu durum özel prosedüre ve koşullara bağlıdır.
Yurtdışında yaşayan müvekkiller genellikle bir Türk avukatı aracılığıyla hareket eder ve ilgili davada geçerli tebligat, temsil ve adres şartlarına uymaları gerekebilir.
Mahkemede temsil için vekâletname gerekir mi?
Genel olarak bir avukatın müvekkili mahkemeler ve birçok kamu makamı önünde resmi olarak temsil edebilmesi için geçerli bir vekâletname gerekir.
Vekâletnamenin içeriği ve formaliteleri özel duruma göre doğrulanmalıdır.
Vekâletname Türkiye dışında düzenlenebilir mi?
Evet.
Genellikle bir Türk konsolosluğu aracılığıyla düzenlenebilir veya bazı durumlarda yabancı bir noter önünde düzenlenerek gerekli Apostil, tasdik ve tercüme işlemleri tamamlanabilir.
Türkiye'de mahkeme duruşmaları halka açık mıdır?
Birçok duruşma genel olarak halka açıktır; ancak davanın türüne, mahremiyet kaygılarına, çocuklara, ulusal güvenliğe veya hukuken tanınmış diğer nedenlere bağlı olarak istisnalar uygulanabilir.
WhatsApp veya e-posta delilleri mahkemede kullanılabilir mi?
Elektronik iletişimler ilgili delil olabilir; ancak kabul edilebilirlik, gerçeklik ve hukuki değer somut koşullara ve uygulanabilir usul kurallarına bağlıdır.
Deliller hukuka uygun şekilde elde edilmeli ve korunmalıdır.
Gizli kaydedilen konuşmalar geçerli delil midir?
Bu hukuken hassas bir konudur.
Bir kaydın hukuka uygunluğu ve delil değeri, nasıl elde edildiğine, koşullara ve ilgili haklara bağlıdır.
Müvekkiller gizli kayıtlara dayanmayı veya gizli kayıt oluşturmayı düşünmeden önce hukuki danışmanlık almalıdır.
Bilirkişi raporu nedir?
Bir uyuşmazlık teknik, mali, tıbbi, mühendislik veya başka uzmanlık gerektiren konular içerdiğinde mahkemeler bilirkişi görevlendirebilir.
Bilirkişi teknik konularda mahkemeye yardımcı olur; ancak hâkimin hukuki karar verme görevini üstlenmez.
Taraflar bilirkişi raporuna itiraz edebilir mi?
Prosedüre bağlı olarak taraflar itiraz sunabilir, açıklama talep edebilir veya raporun belirli yönlerine uygulanabilir süre içinde itiraz edebilir.
Zorunlu arabuluculuk nedir?
Bazı uyuşmazlık kategorilerinde dava açılmadan önce arabuluculuk veya başka bir ön prosedür zorunlu olabilir.
Arabuluculuğun zorunlu olup olmadığı uyuşmazlığın konusuna ve güncel hukuki çerçeveye bağlıdır.
Arabuluculuk mahkeme davasıyla aynı mıdır?
Hayır.
Arabuluculuk, tarafların uzlaşma seçeneklerini değerlendirmesine yardımcı olan tarafsız bir arabulucunun bulunduğu yapılandırılmış bir müzakere sürecidir.
Arabulucu, hâkim gibi uyuşmazlığa karar vermez.
Sulh anlaşmaları icra edilebilir midir?
Uygun şekilde hazırlanmış bir sulh anlaşması hukuki etkiye sahip olabilir; ancak icra edilebilirliği, şekline, içeriğine ve hangi prosedürle yapıldığına bağlıdır.
Nihai bir sulh anlaşmasını kabul etmeden önce hukuki inceleme yapılması tavsiye edilir.
Mahkeme harçları nedir?
Mahkeme harçları, yargılamalarla bağlantılı resmi masraflardır.
Avukat tarafından alınan mesleki ücretlerden ayrıdır.
Diğer masraflar bilirkişiler, tercümanlar, tercümeler, noterler ve icra giderlerini içerebilir.
Davayı kaybeden taraf tüm hukuki ücretleri öder mi?
Her zaman değil.
Masraflara ve karşı tarafa yüklenebilecek avukatlık ücretlerine ilişkin kurallar, davanın türüne ve sonucuna bağlıdır.
Diğer taraftan tahsil edilebilecek tutar, müvekkil ile avukat arasında özel olarak kararlaştırılan mesleki ücretten farklı olabilir.
Mahkemeler dava sırasında malvarlığını dondurabilir mi?
Uygun durumlarda ve hukuki şartların yerine getirilmesi hâlinde ihtiyati veya koruyucu tedbirler mevcut olabilir.
Bu tedbirler otomatik değildir ve genellikle hukuki dayanak, destekleyici delil ve usuli işlem gerektirir.
İhtiyati tedbir nedir?
İhtiyati tedbir, asıl hukuki süreç devam ederken hakları korumak veya zararın oluşmasını önlemek amacıyla uygulanan geçici hukuki korumadır.
Örneğin varlıklar, deliller, taşınmazlar, çocuklar veya diğer acil menfaatlerle ilgili olabilir.
Türk mahkeme kararı yurtdışında icra edilebilir mi?
Mümkün olabilir.
Başka bir ülkede icra, o ülkenin hukukuna, uluslararası anlaşmalara ve tanıma veya tenfiz prosedürlerine bağlıdır.
Bir yabancı avukatın Türk hukuk danışmanıyla koordinasyon kurması gerekebilir.
Yabancı bir mahkeme kararı Türkiye'de icra edilebilir mi?
Mümkün olabilir.
Uygulanabilir Türk hukuku ve uluslararası kurallara tabi olarak tanıma ve tenfiz prosedürleri gerekli olabilir.
Türk mahkeme belgesi aldığımda ne yapmalıyım?
Aşağıdakileri saklayın:
- belgenin tamamı;
- tüm ekler;
- zarf;
- elektronik bildirim kayıtları;
- belgenin alındığı tarihin kanıtı.
Bir usul süresi işlemeye başlamış olabileceğinden hızlı şekilde hukuki inceleme talep edin.
Türkiye'deki Mahkeme Hiyerarşisine Genel Bakış
| Yargı Kolu | İlk Derece | Ara İnceleme | Yüksek İnceleme |
|---|---|---|---|
| Hukuk ve ceza | İlgili adli yargı mahkemesi | Bölge Adliye Mahkemesi | Uygulanabilir olduğunda Yargıtay |
| İdari ve vergi | İdare veya vergi mahkemesi | Bölge İdare Mahkemesi | Uygulanabilir olduğunda Danıştay |
| Anayasal | Anayasa Mahkemesi | — | Anayasa Mahkemesi'nin yetkisi kapsamında nihai |
Bu tablo basitleştirilmiş bir genel bakıştır. Gerçek inceleme yolu kararın türüne ve uygulanabilir usul mevzuatına bağlıdır.
Yabancı Müvekkiller Hukuk Sistemine Genellikle Nasıl Girer?
| Başlangıç Noktası | Genellikle İlgili Kurum |
|---|---|
| Sözleşme uyuşmazlığı | Hukuk veya ticaret süreci |
| Boşanma veya velayet | Aile mahkemesi |
| Ceza iddiası | Polis, savcı ve ceza mahkemesi |
| İkamet reddi | Göç idaresi ve gerekirse idare mahkemesi |
| Vergi tarhiyatı | Vergi idaresi ve vergi mahkemesi |
| Ödenmemiş borç | İcra dairesi ve gerekirse hukuk/ticaret mahkemesi |
| Taşınmaz sorunu | Tapu müdürlüğü, belediye ve uyuşmazlık hâlinde hukuk mahkemesi |
| Yabancı mahkeme kararı | Tanıma veya tenfiz için yetkili Türk mahkemesi |
| Anayasal hak ihlali şikâyeti | Gerekli başvuru yolları tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesi |
Yabancı Müvekkiller İçin Pratik Kontrol Listesi
Türkiye'de bir hukuki sürece başlamadan veya bir hukuki sürece cevap vermeden önce şunları doğrulayın:
- Hangi mahkeme veya makamın ilgili olduğunu biliyor muyum?
- Resmi belgenin tamamını sakladım mı?
- Belgeyi aldığım tarihi biliyor muyum?
- Bir süre işlemeye başladı mı?
- Onaylı tercüme gerekli mi?
- Yabancı belgelerin Apostil veya tasdik edilmesi gerekiyor mu?
- Vekâletname gerekli mi?
- Olası masrafları anlıyor muyum?
- İcra işlemleri gerekli olabilir mi?
- Başka bir ülkenin hukuku veya prosedürü de uygulanıyor mu?
Önemli Noktalar
Türkiye, esas olarak yazılı mevzuata dayanan kodifiye edilmiş bir hukuk sistemine sahiptir.
Adli, idari ve anayasal meseleler farklı hukuki yollar izler.
Doğru mahkeme; konuya, taraflara ve talep edilen hukuki çözüme bağlıdır.
Hâkimler, savcılar, avukatlar, noterler ve icra daireleri farklı görevler üstlenir.
Bir ilk derece kararı istinaf, temyiz ve icra aşamalarını takip edebilir.
Türkçe yargılamaların resmi dilidir; bu nedenle yabancı belgelerin onaylı tercümesi ve tasdiki gerekebilir.
Hukuki süreler kesin olabilir ve resmi bir belgenin tebliğ edilmesi veya alınmasıyla başlayabilir.
Bir davayı kazanmak her zaman derhal ödeme alınacağı anlamına gelmez; icra gerekebilir.
Sınır ötesi hukuki meselelerde birden fazla ülkedeki profesyonellerle tanıma, tenfiz ve koordinasyon gerekebilir.
Hukuk sisteminin temel yapısını anlamak, yabancı müvekkillerin yanlış varsayımlardan kaçınmasına ve hukuki gelişmelere daha etkili şekilde yanıt vermesine yardımcı olur.
İlgili Hukuk Rehberleri
Türkiye Hukuk Bilgi Merkezi'ni keşfetmeye devam edin.
- Türkiye'de Hukuki Yardımı Anlamak
- Yabancıların Türkiye'de Avukata İhtiyaç Duymasının Nedenleri
- Türkiye'de Avukata İhtiyacınız Var mı?
- Türkiye'de Ne Zaman Avukat Tutmalısınız?
- Türkiye'de Avukat Nasıl Tutulur?
- Doğru Avukatı Bulmak
- Avukat Seçmek ve Avukatla Çalışmak
- Türkiye'de Doğru Avukat Nasıl Seçilir?
- Türkiye'deki Hukuk Uzmanlık Alanlarını Anlamak
- Türkiye'de Hukuki Danışmanlık
- Türkiye'de Avukatlık Ücretleri ve Hukuki Masraflar
- Türkiye'de Vekâletname
- Hukuki Hizmet Sözleşmelerini Anlamak
- Avukatınızla İletişim Kurmak
- Türkiye'de Hukuki Davanız Nasıl Yönetilir?
- Türkiye'de İhtiyaç Duyabileceğiniz Hukuki Belgeler
- Türkiye'de Onaylı Tercüme
- Türkiye'de Apostil ve Tasdik
- Türkiye'de Yabancı Belgeler
- Türkiye'de Mahkeme Belgeleri
- Kimlik Doğrulama
- Türkiye'de Hukuk Davaları
- Türkiye'de Ticari Uyuşmazlıklar
- Türkiye'de İdari Davalar
- Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizi
- Türkiye'de Borç Tahsili ve İcra
- Türkiye'de İstinaf ve Temyiz
Hukuki Uyarı
Bu rehber yalnızca genel eğitim ve bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Hukuki danışmanlık niteliğinde değildir ve avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz.
Doğru mahkeme, prosedür, hukuki başvuru yolu, süre ve hukuki strateji; somut olayın gerçeklerine, belgelere ve uygulanabilir mevzuata bağlıdır.
Hukuki kurallar ve usule ilişkin eşikler değişebilir. Resmi bir karar, mahkeme belgesi, idari ret, ceza soruşturması veya hukuki süre ile karşı karşıya olan herkes, güncel hukuk ve kendi özel koşullarına dayalı danışmanlık almalıdır.
Ekibimizle Görüşün
Hukuk&Co, Türkiye genelinde yabancı kişiler, uluslararası aileler, yatırımcılar ve işletmelere hukuki konularda yardımcı olmaktadır.
Çok dilli hukuk ekibimiz müvekkillerin aşağıdaki konuları anlamasına yardımcı olabilir:
- hangi mahkeme veya makamın sorumlu olabileceği;
- bir hukuki veya idari sürenin geçerli olup olmadığı;
- hangi belgelerin gerekli olduğu;
- yabancı belgelerin tercüme veya tasdike ihtiyaç duyup duymadığı;
- hangi hukuki seçeneklerin mevcut olabileceği;
- danışmanlık, belge incelemesi veya resmi temsil hizmetinin uygun olup olmadığı.
Ücretli bir hukuki danışmanlık sırasında mevcut olayları ve belgeleri inceler, temel hukuki ve usule ilişkin sorunları belirler ve olası sonraki adımları açıklarız.
Resmi temsil önerildiğinde, çalışma kapsamı, mesleki ücretler, iletişim düzenlemeleri, sorumluluklar ve vekâletname gereklilikleri, hizmet ilişkisi başlamadan önce açıklanır.
Hiçbir hukuki sonuç garanti edilemez. Her değerlendirme olaylara, delillere, uygulanabilir hukuka ve yetkili mahkemelerin, makamların veya diğer tarafların kararlarına bağlıdır.


